- Podczas 62. posiedzenia Sejm RP uchwalił nowelizację ustawy – Prawo o adwokaturze. Ustawa została przekazana do Senatu, co oznacza zakończenie kluczowego etapu prac parlamentarnych nad projektem przygotowanym z inicjatywy Naczelnej Rady Adwokackiej.
- To jedna z najważniejszych i najbardziej kompleksowych inicjatyw legislacyjnych Adwokatury ostatnich lat. Ta zmiana to modernizacja i cyfryzacja, niezależność i bezpieczeństwo obywateli.
- Wśród najistotniejszych rozwiązań są:
- wzmocnienie bezpieczeństwa wykonywania zawodu i niezależności adwokata, które są gwarancją skutecznej ochrony praw obywatela – przyznanie adwokatom ochrony prawnej przysługującej funkcjonariuszom publicznym, a także poprzez ochronę tytułu zawodowego i zakazu wykorzystywania danych adwokatów do oszukiwania obywateli i oferowania im rzekomych porad prawnych w internecie,
- większa dostępność Adwokatury dla młodych prawników – komisje przeprowadzające egzaminy na aplikację we wszystkich izbach adwokackich, przede wszystkim w mniejszych miejscowościach,
- uproszczenie procedury wpisu na listę adwokatów i rozpoczynania wykonywania zawodu po zdaniu egzaminu,
- cyfryzacja funkcjonowania samorządu – możliwość sprawniejszego prowadzenia spraw i komunikacji przy wykorzystaniu narzędzi elektronicznych,
- unowocześnienie ustroju Adwokatury – dostosowanie zasad działania organów do dzisiejszej skali i sposobu funkcjonowania samorządu,
- usprawnienie postępowań dyscyplinarnych – tak, aby postępowania były sprawniejsze, bardziej efektywne i odpowiadały współczesnym standardom,
- usunięcie przepisów archaicznych i barier administracyjnych, które przez lata narosły w ustawie i nie mają już racjonalnego uzasadnienia.
- Prace nad projektem obejmowały kolejne etapy prac parlamentarnych, w tym prace w sejmowej Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka, a także konsultacje z Ministerstwem Sprawiedliwości. Przyjęte rozwiązania dotyczą m.in. cyfryzacji samorządu adwokackiego, ochrony danych osobowych, zasad organizacji wykonywania zawodu oraz wzmocnienia gwarancji niezależności Adwokatury i adwokatów.
- W pracach nad ustawą w Sejmie RP uczestniczyli przedstawiciele Naczelnej Rady Adwokackiej: adw. Przemysław Rosati, Prezes NRA, adw. Bartosz Tiutiunik, Wiceprezes NRA, oraz adw. Dorota Kulińska, członkini Prezydium NRA i Dyrektor Instytutu Legislacji i Prac Parlamentarnych NRA.
1. Godło Adwokatury, toga i ochrona symboli zawodowych
Projekt dodaje do art. 1 ustawy nowe przepisy określające godło Adwokatury oraz strój urzędowy adwokata. Godłem Adwokatury ma być srebrny orzeł w koronie wznoszący się do lotu, stojący na białej wstędze z dewizą „Prawo, Ojczyzna, Honor”, otoczony liśćmi wawrzynu i dębu. Strojem urzędowym adwokata ma być toga z żabotem i wypustką w kolorze ciemnej zieleni.
Dotychczas przepis ustawy nie zawierał ustawowego opisu godła Adwokatury. Regulacja dotycząca stroju urzędowego znajdowała się w art. 7 ust. 2 i miała charakter delegacji dla Ministra Sprawiedliwości do określenia stroju urzędowego adwokatów w rozporządzeniu. Projekt przenosi to zagadnienie na poziom ustawy, pozostawiając Ministrowi Sprawiedliwości kompetencję jedynie do technicznego określenia wzoru stroju urzędowego adwokatów.
2. Nowy przepis o finansowaniu samorządu adwokackiego
Projekt dodaje po art. 1 nowy art. 1a, który wprost określa źródła finansowania działalności samorządu zawodowego Adwokatury, określanego dalej jako „samorząd adwokacki”.
Finansowanie ma pochodzić ze składek adwokatów i aplikantów adwokackich, z opłat pobieranych w postępowaniu o wpis na listę adwokatów albo listę aplikantów adwokackich, z wpłat izb adwokackich stanowiących udział w pokrywaniu wydatków budżetowych Naczelnej Rady Adwokackiej oraz z dochodów z innych źródeł. Projekt wymienia przykładowo dotacje, subwencje, darowizny, spadki, zapisy, własną działalność oraz dochody z własnego majątku.
W obowiązującym tekście ustawy nie ma analogicznego przepisu, który kompleksowo wskazywałby źródła finansowania działalności samorządu adwokackiego i porządkował te zagadnienia.
3. Rozszerzenie katalogu zadań samorządu adwokackiego
Projekt zmienia art. 3 ustawy. Zastępuje dotychczasowe sformułowanie „samorząd zawodowy adwokatury” określeniem „samorząd adwokacki” oraz rozszerza katalog zadań samorządu.
Do dotychczasowych zadań, takich jak tworzenie warunków do wykonywania ustawowych zadań Adwokatury, reprezentowanie Adwokatury, sprawowanie nadzoru nad wykonywaniem zawodu, doskonalenie zawodowe, kształcenie aplikantów, krzewienie zasad etyki i zarząd majątkiem, projekt dodaje m.in.:
• działanie na rzecz ochrony zawodu adwokata, w tym występowanie w obronie godności zawodu oraz indywidualnych i zbiorowych interesów członków Adwokatury;
• prowadzenie instytucji samopomocowych oraz podejmowanie innych form pomocy dla członków Adwokatury;
• współdziałanie z organami administracji publicznej i organizacjami pozarządowymi, w szczególności z samorządami innych zawodów zaufania publicznego w kraju i za granicą;
• działanie na rzecz integracji środowiska adwokackiego;
• organizowanie i tworzenie warunków do rozstrzygania sporów w drodze postępowania polubownego albo mediacyjnego oraz prowadzenie działalności w tym zakresie;
• działania w zakresie edukacji prawnej;
• realizację innych zadań statutowych albo określonych w przepisach odrębnych.
Projekt dodaje również art. 3 ust. 3, zgodnie z którym samorządowi adwokackiemu mają przysługiwać uprawnienia organizacji pozarządowej w rozumieniu art. 8 Kodeksu postępowania cywilnego, organizacji społecznej w rozumieniu art. 90 Kodeksu postępowania karnego oraz organizacji społecznej w rozumieniu art. 9 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
4. Doprecyzowanie definicji zawodu adwokata
Projekt nadaje nowe brzmienie art. 4 ust. 1. Obecnie przepis wskazuje, że zawód adwokata polega na świadczeniu pomocy prawnej, w szczególności na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami.
Projekt zachowuje podstawową konstrukcję przepisu, ale rozszerza i doprecyzowuje przykładowy katalog czynności. Po zmianie zawód adwokata ma polegać w szczególności na:
• udzielaniu porad prawnych;
• sporządzaniu opinii prawnych;
• opracowywaniu projektów aktów prawnych, w tym projektów aktów normatywnych;
• występowaniu w charakterze pełnomocnika lub obrońcy przed sądami, trybunałami i innymi organami władzy publicznej lub podmiotami działającymi w ich imieniu;
• sporządzaniu dokumentów prawnych i ich projektów, w tym umów, regulaminów i statutów.
Najistotniejsza zmiana polega więc na wyraźnym wskazaniu występowania w charakterze pełnomocnika lub obrońcy, objęciu przepisem trybunałów i innych organów władzy publicznej oraz dodaniu sporządzania dokumentów prawnych i ich projektów.
5. Niezdolność do wykonywania zawodu
Projekt zmienia art. 4b i art. 4c. W art. 4b dotychczasowa przesłanka zakazu wykonywania zawodu obejmuje adwokata uznanego za „trwale niezdolnego do wykonywania zawodu”. Projekt usuwa słowo „trwale”, zastępując tę przesłankę uznaniem za „niezdolnego do wykonywania zawodu”.
Zmianie ulega również wyjątek od zakazu wykonywania zawodu przez adwokata pozostającego w stosunku pracy. Obecnie wyjątek obejmuje pracowników badawczych i badawczo-dydaktycznych. Projekt rozszerza go także na pracowników dydaktycznych.
Najdalej idąca zmiana dotyczy art. 4c. Obecnie przepis jest krótki: o trwałej niezdolności orzeka okręgowa rada adwokacka, uchwała zapada po wysłuchaniu adwokata i jego pełnomocnika oraz po zapoznaniu się z opiniami lub orzeczeniami lekarskimi, a w razie wszczęcia postępowania możliwe jest tymczasowe zawieszenie adwokata w wykonywaniu czynności zawodowych.
Projekt zastępuje art. 4c rozbudowaną procedurą. Postępowanie w przedmiocie stwierdzenia niezdolności adwokata do wykonywania zawodu ma być wszczynane z urzędu albo na wniosek dziekana okręgowej rady adwokackiej. Samo wszczęcie postępowania nie ma wymagać wysłuchania adwokata, co powinno jednak nastąpić w toku postepowania w tym przedmiocie.
Okręgowa rada adwokacka ma mieć możliwość żądania od podmiotów dysponujących informacjami lub dokumentacją niezbędną do rozstrzygnięcia sprawy ich udostępnienia. Będzie mogła również zobowiązać adwokata do przeprowadzenia niezbędnych badań i udostępnienia ich wyników. Projekt przewiduje możliwość wyznaczania biegłego albo biegłych z list biegłych sądowych prowadzonych przez sądy okręgowe.
Uchwała o niezdolności do wykonywania zawodu ma być podejmowana po zapoznaniu się z dokumentacją i opinią biegłych oraz po wysłuchaniu adwokata i jego pełnomocnika. Postępowanie powinno zakończyć się bez zbędnej zwłoki, nie później niż w terminie 6 miesięcy od dnia wszczęcia, z możliwością przedłużenia o kolejne 3 miesiące w szczególnie uzasadnionych przypadkach.
Projekt przewiduje także możliwość nadania uchwale rygoru natychmiastowej wykonalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes publiczny. Adwokat, wobec którego podjęto uchwałę, będzie mógł w każdym czasie, w razie zmiany okoliczności albo ustania podstawy niezdolności, wystąpić o uchylenie albo zmianę uchwały. W postępowaniu odwoławczym uprawnienia okręgowej rady adwokackiej mają przysługiwać Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej.
6. Dane osobowe w postępowaniu dotyczącym niezdolności do wykonywania zawodu
Projekt dodaje art. 4ca, regulujący przetwarzanie danych osobowych w postępowaniu dotyczącym niezdolności adwokata do wykonywania zawodu. Przepis obejmuje również dane osobowe szczególnych kategorii, w tym dane dotyczące zdrowia adwokata.
Projekt określa cel przetwarzania takich danych jako ochronę ważnego interesu publicznego, polegającego na zapewnieniu prawidłowego wykonywania zawodu adwokata, ochronie praw i wolności osób korzystających z pomocy prawnej oraz zapewnieniu sprawnego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości.
Dane mają obejmować wyłącznie informacje niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy. Nie mogą być przetwarzane w innych celach niż prowadzenie postępowania albo postępowania odwoławczego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Nie mogą także stanowić podstawy do podjęcia wobec adwokata działań innych niż przewidziane w art. 4c.
Projekt szczegółowo określa krąg osób mających dostęp do akt, obowiązek pisemnych upoważnień, obowiązek zachowania tajemnicy, środki techniczne i organizacyjne ochrony danych, zasady rejestrowania dostępu do dokumentów, ochronę danych w systemach teleinformatycznych, niszczenie kopii dokumentów oraz okresy przechowywania dokumentacji dotyczącej stanu zdrowia adwokata.
Dokumentacja ma być przechowywana przez 5 lat od dnia uprawomocnienia się uchwały stwierdzającej niezdolność do wykonywania zawodu albo przez 2 lata od dnia uprawomocnienia się uchwały stwierdzającej brak podstaw do orzeczenia takiej niezdolności. Po upływie tych okresów dokumentacja ma podlegać zniszczeniu w sposób uniemożliwiający odtworzenie danych.
7. Ochrona prawna adwokata przy wykonywaniu obowiązków zawodowych jak w przypadku funkcjonariusza publicznego
Projekt uchyla obecne art. 7 ust. 1 i 2. Obecnie adwokat podczas i w związku z wykonywaniem obowiązków zawodowych korzysta z ochrony prawnej podobnie jak sędzia i prokurator, a Minister Sprawiedliwości określa w rozporządzeniu strój urzędowy adwokatów.
Po zmianie art. 7 ma zawierać nowy ust. 3, zgodnie z którym adwokat podczas lub w związku z wykonywaniem obowiązków zawodowych korzysta z ochrony przewidzianej dla funkcjonariusza publicznego na zasadach określonych w Kodeksie karnym. Regulacja dotycząca stroju urzędowego zostaje przeniesiona do art. 1.
8. Ubezpieczenie OC – właściwość rady i nowe konsekwencje zaległości
Projekt zmienia art. 8a ust. 3. Obecnie kontrolę spełnienia obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia OC przeprowadza okręgowa rada adwokacka właściwa ze względu na miejsce zamieszkania adwokata. Projekt zastępuje to kryterium miejscem siedziby zawodowej adwokata.
Zmiany dotyczące ubezpieczenia OC pojawiają się także w art. 44, art. 58, art. 72 i art. 73. Projekt przewiduje kompetencję Naczelnej Rady Adwokackiej do ustalania zasad objęcia adwokatów umowami generalnymi ubezpieczenia OC, zasad rozliczania składek w ramach takich umów oraz zawierania umów generalnych.
Okręgowa rada adwokacka będzie mogła zawiesić adwokata w czynnościach zawodowych nie tylko z powodu zaległości składkowych wobec izby, lecz także z powodu zaległości z tytułu składki albo jej części na ubezpieczenie obowiązkowe w ramach umowy generalnej zawartej przez Naczelną Radę Adwokacką. Projekt przewiduje również możliwość skreślenia z listy adwokatów w przypadku zalegania z zapłatą składki albo jej części na ubezpieczenie obowiązkowe albo w razie niespełnienia obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia OC przez adwokata nieobjętego umową generalną.
9. Cyfryzacja czynności organów Adwokatury
Projekt dodaje w art. 10 ust. 2. Czynności organów Adwokatury i organów izb adwokackich, a także osób wchodzących w ich skład, będą mogły być dokumentowane w postaci elektronicznej i opatrywane kwalifikowanym podpisem elektronicznym.
Obecnie art. 10 ogranicza się do przyznania osobowości prawnej Naczelnej Radzie Adwokackiej, izbom adwokackim i zespołom adwokackim.
10. Kadencyjność funkcji samorządowych
Projekt zmienia art. 11 ust. 3. Obecnie ograniczenie sprawowania tej samej funkcji dłużej niż przez dwie następujące po sobie kadencje dotyczy Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej i prezydiów okręgowych rad adwokackich, a także kierowników zespołów adwokackich, z wyjątkiem szczególnie uzasadnionych przypadków.
Projekt obejmuje ograniczeniem także Rzecznika Dyscyplinarnego Adwokatury, Prezesa Wyższego Sądu Dyscyplinarnego, Przewodniczącego Wyższej Komisji Rewizyjnej, rzecznika dyscyplinarnego, prezesa sądu dyscyplinarnego oraz przewodniczącego komisji rewizyjnej.
11. Uchwały, zdalny i stacjonarny tryb obrad oraz podejmowanie decyzji przez organy
Projekt istotnie rozbudowuje art. 12. Obecnie przepis reguluje obowiązek uzasadniania uchwał dotyczących bezpośrednio poszczególnych osób oraz czternastodniowy termin do wniesienia środków odwoławczych.
Projekt dodaje zasady podejmowania uchwał przez organy Adwokatury i organy izb adwokackich. Uchwały mają zapadać większością głosów, a przy równej liczbie głosów rozstrzygać ma przewodniczący obradom, który ujawnia swój głos także w głosowaniu tajnym. Uchwały, w tym akty z zakresu administracji publicznej, ma podpisywać przewodniczący posiedzeniu albo inny członek organu działający z jego upoważnienia i biorący udział w głosowaniu.
Projekt przewiduje jako zasadę tryb stacjonarny obrad, ale dopuszcza zdalny i hybrydowy tryb zjazdu, zgromadzenia lub posiedzenia organu. Zwołanie zgromadzenia albo Zjazdu w trybie zdalnym lub hybrydowym ma wymagać uchwały podjętej większością co najmniej 3/4 głosów. Projekt dopuszcza również podejmowanie uchwał w trybie obiegowym.
Zmiany te są powiązane z uchyleniem art. 45 ust. 2 i skreśleniem drugiego zdania art. 45 ust. 3. Obecne szczegółowe zasady głosowania w okręgowej radzie adwokackiej zostają zastąpione ogólną regulacją w art. 12.
12. Przetwarzanie danych osobowych
Projekt wprowadza kilka zmian w dziale dotyczącym przetwarzania danych osobowych, wprowadzając czytelne procedury, przepisy ochronne i kompetencje poszczególnych administratorów.
13. Zastępstwo adwokata
Zgodnie z przyjętym projektem dziekan ma wyznaczać z urzędu zastępcę, a w razie potrzeby zastępców adwokata, który czasowo albo trwale nie może wykonywać zawodu, a także w przypadku skreślenia go z listy adwokatów. Zarządzenie dziekana ma stanowić upoważnienie adwokata do prowadzenia sprawy i wymagać formy pisemnej.
14. Składki miesięczne i roczne oraz sankcje za zaległości
Projekt zmienia brzmienie art. 40 pkt 3. Zgromadzenie izby będzie mogło ustalać składki miesięczne lub roczne na potrzeby izby. Obecnie przepis mówi wyłącznie o składkach rocznych.
Zmianie ulega również brzmienie art. 44 ust. 3. Obecnie okręgowa rada adwokacka może zawiesić w czynnościach zawodowych adwokata, który zalega z zapłatą składki dłużej niż 6 miesięcy mimo wezwania. Projekt zastępuje to rozwiązanie bardziej szczegółową konstrukcją: zawieszenie będzie możliwe w przypadku zaległości z tytułu składki członkowskiej stanowiącej trzykrotność składki miesięcznej albo 1/4 składki rocznej, a także w przypadku zaległości z tytułu składki albo jej części na ubezpieczenie obowiązkowe w ramach umowy generalnej zawartej przez Naczelną Radę Adwokacką.
Uchwała o zawieszeniu ma być natychmiast wykonalna i obowiązywać do czasu uiszczenia całej należności istniejącej w dniu podjęcia uchwały o zawieszeniu.
Projekt dodaje także w art. 72 ust. 1b możliwość skreślenia adwokata z listy w razie zaległości w zapłacie składki członkowskiej stanowiącej dwunastokrotność składki miesięcznej albo w wysokości składki rocznej.
15. Udział rzeczników i przewodniczących organów w posiedzeniach
Projekt zmienia art. 42 ust. 2. Obecnie prawo uczestnictwa w posiedzeniach okręgowej rady adwokackiej przysługuje prezesowi sądu dyscyplinarnego i przewodniczącemu komisji rewizyjnej. Projekt dodaje rzecznika dyscyplinarnego.
16. Reprezentacja izby przez dziekana
Projekt zmienia brzmienie art. 48 ust. 1. Obecnie dziekan reprezentuje okręgową radę adwokacką, kieruje jej pracami, przewodniczy posiedzeniom i wykonuje czynności przewidziane w ustawie.
Po zmianie dziekan ma reprezentować izbę adwokacką, a także okręgową radę adwokacką, kierować ich pracami, przewodniczyć posiedzeniom okręgowej rady adwokackiej oraz wykonywać inne czynności przewidziane w ustawie.
17. Listy adwokatów, aplikantów i prawników zagranicznych
Projekt przebudowuje art. 49. Obecnie okręgowa rada adwokacka prowadzi listy adwokatów i aplikantów adwokackich oraz udostępnia na swojej stronie internetowej podstawowe informacje: imię, nazwisko i numer wpisu. Prowadzi również listę prawników zagranicznych oraz prowadzi listy w systemie teleinformatycznym udostępnianym przez NRA.
Projekt szczegółowo określa, jakie dane mają zawierać listy adwokatów i aplikantów adwokackich. Wśród tych danych wskazano m.in. imię i nazwisko, numer i datę wpisu, datę i miejsce urodzenia, miejsce zamieszkania, PESEL, datę uchwały o wpisie, datę uchwały o skreśleniu, informację o zawieszeniu, formę wykonywania zawodu, siedzibę zawodową, dane kontaktowe, adres do doręczeń elektronicznych, datę ślubowania, przyporządkowanie do sądu właściwego ze względu na siedzibę zawodową, deklarację gotowości do udzielania pomocy prawnej z urzędu i zakres tej gotowości, a w przypadku aplikantów – informację o prawie zastępowania adwokata.
Projekt dopuszcza także dodatkowe informacje na wniosek adwokata, takie jak preferowane dziedziny praktyki, dodatkowe miejsce wykonywania zawodu, znajomość języka obcego oraz dodatkowe dane kontaktowe, w tym adres strony internetowej. Na wniosek aplikanta lista może zawierać informację o znajomości języka obcego.
Projekt wyraźnie przewiduje prowadzenie listy prawników zagranicznych i listy adwokatów niewykonujących zawodu. Listy mają być prowadzone w systemie teleinformatycznym udostępnianym przez Naczelną Radę Adwokacką, przy zachowaniu środków zapewniających poufność, integralność i dostępność danych.
18. Krajowy Rejestr Adwokatów i Aplikantów Adwokackich
Projekt dodaje art. 49a, ustanawiający Krajowy Rejestr Adwokatów i Aplikantów Adwokackich. Rejestr ma prowadzić Naczelna Rada Adwokacka.
Rejestr ma być jawny, a każdy ma mieć dostęp do danych w nim zawartych za pośrednictwem strony internetowej. W Rejestrze mają być dostępne informacje dotyczące adwokatów, aplikantów adwokackich i prawników zagranicznych, obejmujące m.in. dane z list wskazane w art. 49 ust. 2 pkt 1, 2 i 10 oraz dane dodatkowe z art. 49 ust. 3. W przypadku adwokatów niewykonujących zawodu w Rejestrze mają być dostępne imię i nazwisko, numer i data wpisu oraz wzmianka o niewykonywaniu zawodu.
Okręgowe rady adwokackie mają przekazywać NRA dane niezbędne do prowadzenia Rejestru i aktualizować je na bieżąco w systemie teleinformatycznym. Dane mają być aktualizowane niezwłocznie po dokonaniu wpisu albo skreśleniu z listy.
19. Dostęp uprawnionych podmiotów do danych z list
Projekt nadaje nowe brzmienie art. 58a, porządkując ten obszar. Obecnie Naczelna Rada Adwokacka zapewnia dostęp do list m.in. sądom, Ministrowi Sprawiedliwości i prokuraturze w określonym zakresie, a Minister Sprawiedliwości określa w rozporządzeniu minimalną funkcjonalność i warunki organizacyjno-techniczne systemu.
Projekt przewiduje, że Naczelna Rada Adwokacka zapewnia dostęp do list za pośrednictwem systemu teleinformatycznego wyłącznie uprawnionym podmiotom, w zakresie niezbędnym do realizacji ich zadań ustawowych. Dostęp ma przysługiwać sądom, Ministrowi Sprawiedliwości, prokuraturze i Krajowej Administracji Skarbowej.
Zakres dostępu ma obejmować informacje wskazane w art. 49 ust. 2 pkt 1 i 2 oraz pkt 5–14. System ma umożliwiać weryfikację danych, automatyczną obsługę zapytań pochodzących z systemów teleinformatycznych uprawnionych podmiotów oraz odnotowywanie każdej zmiany dotyczącej osoby, której dane są przechowywane w systemie.
20. Rozszerzenie katalogu zadań Naczelnej Rady Adwokackiej
Projekt rozszerza katalog zadań Naczelnej Rady Adwokackiej w art. 58.
NRA ma ustalać wysokość zryczałtowanej opłaty za czynności okręgowych rad adwokackich związane z dokonaniem wpisu na listę adwokatów i listę aplikantów adwokackich.
NRA ma także ustalać zasady objęcia adwokatów umowami generalnymi ubezpieczenia OC, zasady rozliczania składek na to ubezpieczenie oraz zawierać takie umowy.
Projekt rozszerza katalog regulaminów uchwalanych przez NRA. Dodaje regulaminy dotyczące prowadzenia gospodarki finansowej samorządu adwokackiego, urzędowania kancelarii sądów dyscyplinarnych i kancelarii Wyższego Sądu Dyscyplinarnego, w tym opłat za wydanie odpisów lub kopii dokumentów z akt postępowania dyscyplinarnego, oraz rozliczania kosztów postępowania dyscyplinarnego między izbami adwokackimi oraz między izbami a NRA.
NRA ma również uchwalać zbiór zasad etyki adwokackiej i godności zawodu adwokata oraz regulamin korzystania z systemu teleinformatycznego, o którym mowa w art. 58a ust. 1.
21. Prezes NRA i Prezydium NRA
Projekt zmienia brzmienie art. 59, stanowiąc, że Naczelna Rada Adwokacka jest reprezentowana przez Prezesa NRA, który ma także kierować jej pracami, przewodniczyć posiedzeniom oraz wykonywać inne czynności przewidziane w ustawie.
Projekt doprecyzowuje zakres czynności Prezydium NRA. Prezydium ma wykonywać czynności należące do zakresu działania NRA, z wyjątkiem czynności wymienionych w art. 58 pkt 1a, 2, 5a, 5b, 11–11b, 12 i 16. Projekt dodaje także, że Prezydium NRA jest organem wykonawczym NRA, a jego posiedzeniami kieruje i przewodniczy im Prezes NRA.
22. Postępowanie o wpis na listę adwokatów
Projekt zmienia brzmienie art. 68. Wymaganie przedstawienia informacji o niekaralności z Krajowego Rejestru Karnego zmienia na ,,informację o niefigurowaniu w KRK’’.
Projekt dodaje nowe dokumenty i oświadczenia wymagane od osoby ubiegającej się o wpis, w tym:
• oświadczenie o korzystaniu w pełni z praw publicznych i posiadanej zdolności do czynności prawnych oraz o toczących się postępowaniach o ubezwłasnowolnienie;
• oświadczenie o zakończonych lub toczących się postępowaniach karnych, w sprawach o wykroczenia lub postępowaniach dyscyplinarnych;
• życiorys obejmujący przebieg pracy zawodowej;
• oryginał dyplomu ukończenia wyższych studiów prawniczych albo uwierzytelniony odpis dyplomu;
• oświadczenie, w jakich okręgowych radach adwokackich osoba składała wcześniej wniosek o wpis na listę adwokatów i jakie zapadły rozstrzygnięcia.
Oświadczenia dotyczące lustracji, praw publicznych i zdolności do czynności prawnych, postępowań karnych, wykroczeniowych i dyscyplinarnych oraz wcześniejszych wniosków o wpis mają być składane pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.
Projekt dodaje przepisy ograniczające dostęp do akt postępowania o wpis na listę adwokatów. Dostęp mają mieć wyłącznie osoba ubiegająca się o wpis i jej pełnomocnik, upoważnieni członkowie okręgowej rady adwokackiej, upoważnieni pracownicy biura rady oraz inne osoby, których udział w postępowaniu jest niezbędny i które posiadają stosowne upoważnienie.
Okręgowa rada adwokacka, Prezydium NRA w postępowaniu odwoławczym oraz Minister Sprawiedliwości na etapie sprzeciwu od wpisu mają mieć możliwość pozyskiwania informacji o innych okolicznościach istotnych dla oceny spełnienia warunków wpisu. Projekt wskazuje w szczególności informacje z prokuratur, sądów, sądów dyscyplinarnych, od właściwego samorządu zawodowego i od pracodawców.
Projekt uchyla art. 68 ust. 6a, który obecnie przewiduje odwołanie od uchwały Prezydium NRA do Ministra Sprawiedliwości. Zmieniony art. 68 ust. 6b przewiduje skargę do sądu administracyjnego od ostatecznej uchwały Prezydium NRA, przysługującą zainteresowanemu oraz Ministrowi Sprawiedliwości.
23. Dane osobowe w postępowaniu o wpis
Projekt dodaje art. 68a, regulujący przetwarzanie danych osobowych w postępowaniu o wpis na listę adwokatów. Przepis obejmuje również dane dotyczące wyroków skazujących i czynów zabronionych.
Przetwarzanie danych ma następować w celu ochrony ważnego interesu publicznego, rozumianego jako zapewnienie prawidłowego wykonywania zawodu adwokata, ochrona praw i wolności osób korzystających z pomocy prawnej oraz zapewnienie sprawnego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości.
Dane mają być ograniczone do informacji niezbędnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Projekt określa obowiązek pisemnych upoważnień, obowiązek zachowania tajemnicy, środki ochrony danych oraz okresy przechowywania dokumentacji.
Dokumentacja obejmująca dane dotyczące wyroków skazujących i czynów zabronionych ma być przechowywana przez 10 lat od dnia uprawomocnienia się uchwały kończącej postępowanie – zarówno w przypadku uchwały o wpisie, jak i odmowie wpisu. Po tym okresie dokumentacja dotycząca osób wpisanych na listę ma podlegać zniszczeniu.
Dokumentacja związana z odmową wpisu na listę adwokatów ma być przechowywana przez 10 lat, liczonych od dat określonych odrębnie dla sytuacji braku odwołania, braku skargi do sądu administracyjnego albo prawomocnego zakończenia postępowania sądowoadministracyjnego. Po upływie tych terminów dokumentacja ma być niszczona w sposób uniemożliwiający odtworzenie danych.
24. Przekazywanie uchwał Ministrowi Sprawiedliwości i sprzeciw od wpisu
Projekt w art. 69 ust. 2 przewiduje, że jeżeli wniosek zawarty w aktach postępowania o wpis na listę adwokatów nie zawiera wszystkich wymaganych informacji lub dokumentów, Minister Sprawiedliwości zwraca uchwałę wraz z aktami postępowania do właściwej okręgowej rady adwokackiej w celu uzupełnienia.
W art. 69a utrzymana zostaje zasada, że wpis uważa się za dokonany, jeżeli Minister Sprawiedliwości nie podpisze sprzeciwu w terminie 30 dni od doręczenia uchwały wraz z aktami postępowania o wpis. W razie zwrotu akt do uzupełnienia termin biegnie od ponownego doręczenia uchwały wraz z aktami.
25. Siedziba zawodowa adwokata
Projekt zmienia art. 70. Obecnie adwokat po uzyskaniu wpisu zawiadamia właściwą okręgową radę adwokacką o wyznaczeniu siedziby zawodowej nie później niż 30 dni przed dniem jej wyznaczenia. Projekt skraca ten termin do 3 dni, znacząco ułatwiając rozpoczęcie wykonywania zawodu.
Analogiczna zmiana dotyczy art. 71 ust. 1. Przy przeniesieniu siedziby zawodowej w okręgu tej samej izby adwokat ma zawiadamiać okręgową radę adwokacką co najmniej 3 dni przed dniem rozpoczęcia wykonywania zawodu w nowej siedzibie. Obecnie termin wynosi 30 dni.
26. Skreślenie z listy adwokatów
Projekt rozszerza katalog podstaw skreślenia z listy adwokatów w art. 72.
Do dotychczasowych podstaw dodaje się choćby częściowe ograniczenie zdolności do czynności prawnych. Dodaje się również przesłankę dotyczącą zaległości z tytułu składki albo jej części na ubezpieczenie obowiązkowe w ramach umowy generalnej zawartej przez NRA, a także przypadek niespełnienia obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia OC przez adwokata nieobjętego umową generalną.
Projekt doprecyzowuje, że skreślenie z listy w razie orzeczenia przez sąd dyscyplinarny kary wydalenia z Adwokatury następuje z dniem uprawomocnienia się tego orzeczenia.
Okręgowa rada adwokacka będzie mogła skreślić adwokata z listy także z powodu zaległości w zapłacie składki członkowskiej uchwalonej przez zgromadzenie izby, jeżeli zaległość stanowi dwunastokrotność składki miesięcznej albo równowartość składki rocznej.
Projekt przewiduje ponadto, że skreślenia z listy z powodu śmierci oraz prawomocnego wydalenia z Adwokatury dokonuje dziekan okręgowej rady adwokackiej, a do tej czynności nie stosuje się Kodeksu postępowania administracyjnego.
27. Ponowny wpis na listę adwokatów
Projekt zmienia art. 73 ust. 1. Obecnie ponownemu wpisowi na listę podlega, na swój wniosek, osoba skreślona z listy z określonych przyczyn, jeżeli spełnia ustawowe wymagania.
Projekt rozszerza ten katalog o nowe podstawy skreślenia dodawane do art. 72: częściowe ograniczenie zdolności do czynności prawnych, zaległości związane z ubezpieczeniem obowiązkowym oraz skreślenie z powodu zaległości składkowych. W przypadku skreślenia z przyczyn wskazanych w art. 72 ust. 1 pkt 10 albo ust. 1b przed ponownym wpisem wymagane ma być uregulowanie całej zaległości w zapłacie składki członkowskiej uchwalonej przez zgromadzenie izby.
28. Wpis na listę aplikantów adwokackich
Projekt zmienia art. 75 ust. 5. Do aplikantów adwokackich oraz postępowania o wpis na listę aplikantów adwokackich mają być stosowane odpowiednio przepisy art. 6–8, art. 68 ust. 1, ust. 3 pkt 1, 8–11, ust. 3a oraz ust. 4–4d.
Oznacza to odpowiednie zastosowanie części nowych wymogów dokumentacyjnych i oświadczeniowych oraz przepisów o dostępie do akt postępowania.
29. Komisje kwalifikacyjne do spraw aplikacji adwokackiej
Projekt zmienia art. 75a i art. 75e.
W art. 75a ust. 1 projekt przewiduje, że właściwość komisji kwalifikacyjnej obejmuje obszar właściwości jednej okręgowej rady adwokackiej, co oznacza, że zostanie wprowadzona możliwość przystąpienia do egzaminu na aplikację adwokacką w każdej izbie adwokackiej. Obecnie może obejmować obszar właściwości jednej lub kilku okręgowych rad adwokackich.
W art. 75e projekt zmniejsza skład komisji kwalifikacyjnej z siedmiu do pięciu członków. W skład komisji mają wchodzić trzej przedstawiciele Ministra Sprawiedliwości, którzy są sędziami albo sędziami w stanie spoczynku, oraz dwaj przedstawiciele delegowani przez Naczelną Radę Adwokacką. Projekt usuwa z ustawowego składu komisji przedstawiciela nauki i prokuratora.
Minister Sprawiedliwości i Naczelna Rada Adwokacka mają wyznaczać po jednym rezerwowym członku komisji kwalifikacyjnej. Projekt określa zasady dołączania rezerwowego członka do składu komisji w razie wyłączenia, niemożności udziału albo czasowej niezdolności członka komisji do uczestniczenia w jej pracach.
30. Uprawnienia aplikantów i osób wpisanych na listę adwokatów przed ślubowaniem
Projekt zmienia art. 77.
Aplikant radcowski ma móc zastępować adwokata na takich samych zasadach jak aplikant adwokacki. Obecnie przepis odnosi się do zastępowania adwokata na zasadach właściwych dla zastępowania radcy prawnego, jeżeli adwokat jest wspólnikiem w spółce adwokacko-radcowskiej, z wyłączeniem spraw, w których adwokat występuje jako obrońca w postępowaniu karnym i w sprawach o przestępstwa skarbowe.
Projekt zmienia także art. 77 ust. 5. Aplikant adwokacki będzie mógł sporządzać projekty pism procesowych oraz podpisywać pisma procesowe związane z występowaniem adwokata przed sądami, organami ścigania, organami państwowymi i samorządowymi oraz innymi instytucjami – z wyraźnego upoważnienia adwokata. Wyłączone mają być apelacje oraz pisma procesowe kierowane do Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego, Trybunału Konstytucyjnego i Trybunału Stanu.
Projekt dodaje ust. 6, zgodnie z którym określone uprawnienia aplikanta mają przysługiwać także osobie wpisanej na listę adwokatów, a w przypadku wpisu na listę adwokatów – do dnia złożenia ślubowania, nie dłużej jednak niż przez okres wskazany w przepisach dotyczących skreślenia aplikanta po zakończeniu aplikacji.
31. Skreślenie aplikanta adwokackiego z listy
Projekt dodaje art. 79 ust. 1b. Skreślenia aplikanta z listy z powodu śmierci, przeniesienia odbywania aplikacji do innej izby adwokackiej oraz prawomocnego wydalenia z Adwokatury ma dokonywać dziekan okręgowej rady adwokackiej.
32. Kary dyscyplinarne – obowiązek przeproszenia i inne stosowne postępowanie
Projekt zmienia art. 81 ust. 3a. Obecnie obok kary dyscyplinarnej można orzec dodatkowo obowiązek przeproszenia pokrzywdzonego, a sąd dyscyplinarny określa sposób jego wykonania.
Projekt przewiduje, że obok kary dyscyplinarnej można orzec dodatkowo obowiązek przeproszenia pokrzywdzonego lub obowiązek innego stosownego postępowania.
33. Uchylenie upomnienia dziekańskiego
Projekt uchyla art. 85. Obecnie przepis pozwala dziekanowi, na wniosek rzecznika dyscyplinarnego, poprzestać na udzieleniu upomnienia dziekańskiego w sprawach mniejszej wagi albo gdy jest to wystarczający środek dyscyplinujący bez potrzeby wymierzania kary dyscyplinarnej.
Uchylenie art. 85 jest powiązane ze zmianą art. 93a, z którego projekt usuwa obowiązek informowania Ministra Sprawiedliwości o skierowaniu wniosku do dziekana okręgowej rady adwokackiej w trybie art. 85.
Uchylenie upomnienia dziekańskiego oznacza, iż postepowanie dyscyplinarne będzie w całości powierzone niezależnemu pionowi dyscyplinarnemu.
34. Właściwość sądów dyscyplinarnych
Projekt zmienia art. 91.
Sąd dyscyplinarny izby adwokackiej ma rozpoznawać wszystkie sprawy jako sąd pierwszej instancji, z uwzględnieniem spraw przekazanych w pierwszej instancji Wyższemu Sądowi Dyscyplinarnemu. Ma także rozpoznawać odwołania od postanowień rzecznika dyscyplinarnego o odmowie wszczęcia postępowania dyscyplinarnego albo o jego umorzeniu, z wyłączeniem spraw przekazanych Wyższemu Sądowi Dyscyplinarnemu.
Projekt rozszerza katalog spraw rozpoznawanych przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny jako sąd pierwszej instancji. Obejmuje on sprawy członków Naczelnej Rady Adwokackiej, członków Wyższego Sądu Dyscyplinarnego, członków Wyższej Komisji Rewizyjnej, Rzecznika Dyscyplinarnego Adwokatury, członków okręgowych rad adwokackich, członków sądu dyscyplinarnego, członków komisji rewizyjnej oraz rzecznika dyscyplinarnego.
35. Kasacja i wykonalność orzeczeń dyscyplinarnych
Projekt nadaje nowe brzmienie art. 91a. Kasacja do Sądu Najwyższego ma przysługiwać od prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie, wydanego przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny w drugiej instancji. Uprawnionymi pozostają strony, Minister Sprawiedliwości, Rzecznik Praw Obywatelskich oraz Prezes NRA.
Najważniejsza zmiana dotyczy wykonalności. Projekt przewiduje, że orzeczenie kończące postępowanie wydane przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny w drugiej instancji jest prawomocne i wykonalne z chwilą ogłoszenia.
Konsekwentnie projekt uchyla art. 91d ust. 2, zgodnie z którym obecnie orzeczenie, od którego wniesiono kasację, nie podlega wykonaniu do czasu rozpoznania kasacji.
36. Przedstawienie zarzutów i doręczenia w postępowaniu dyscyplinarnym
Projekt uzupełnia art. 93 ust. 3. Obwinionego należy przesłuchać, jeżeli stawił się na przesłuchanie. Osobie, której nie ogłoszono zarzutów, rzecznik dyscyplinarny doręcza na piśmie odpis postanowienia o przedstawieniu zarzutów, co zastępuje ogłoszenie.
Projekt zmienia art. 93b ust. 1. Obecnie doręczenia za pośrednictwem telefaksu albo poczty elektronicznej wymagają zgody adwokata lub aplikanta adwokackiego. Po zmianie pisma kierowane do adwokata albo aplikanta w toku postępowania dyscyplinarnego będą mogły być doręczane także za pośrednictwem poczty elektronicznej na adres wskazany w Rejestrze. Dowodem doręczenia ma być potwierdzenie transmisji danych.
37. Mediacja w postępowaniu dyscyplinarnym
Projekt dodaje art. 93c, wprowadzający możliwość skierowania sprawy dyscyplinarnej do postępowania mediacyjnego.
Rzecznik dyscyplinarny izby adwokackiej, Rzecznik Dyscyplinarny Adwokatury albo sąd dyscyplinarny izby adwokackiej ma móc skierować sprawę do mediacji na każdym etapie postępowania – z własnej inicjatywy za zgodą stron albo na zgodny wniosek stron.
Postępowanie mediacyjne nie powinno trwać dłużej niż miesiąc. Okręgowa rada adwokacka ma ustalać na okres swojej kadencji listę mediatorów spośród mediatorów wpisanych na listę prowadzoną przez NRA. Mediacja ma odbywać się w izbie adwokackiej, w której toczy się postępowanie prowadzone przez rzecznika dyscyplinarnego albo sąd dyscyplinarny. Mediator po przeprowadzeniu mediacji sporządza sprawozdanie włączane do akt sprawy.
38. Udział zdalny w rozprawie lub posiedzeniu dyscyplinarnym
Projekt dodaje art. 95 ust. 3. Przewodniczący, na wniosek strony, będzie mógł wyrazić zgodę na jej udział w jawnej rozprawie albo posiedzeniu przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających udział na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, jeżeli nie stoją temu na przeszkodzie względy techniczne.
39. Wgląd do akt postępowania dyscyplinarnego
Projekt nadaje nowe brzmienie art. 95b. Obecnie prawo wglądu do akt i żądania informacji o wynikach postępowania dyscyplinarnego przysługuje Ministrowi Sprawiedliwości i osobom przez niego upoważnionym.
Projekt utrzymuje to uprawnienie Ministra Sprawiedliwości, ale rozszerza je na Prezesa NRA, upoważnionego przez niego członka Prezydium NRA oraz dziekana okręgowej rady adwokackiej. Podmioty te mają mieć także prawo żądania prawomocnych orzeczeń dyscyplinarnych wraz z aktami sprawy albo ich odpisami.
Projekt dodaje również regulację dotyczącą stron, obrońców, pełnomocników i przedstawicieli ustawowych. Mają oni mieć dostęp do akt sprawy, możliwość sporządzania odpisów i kopii oraz możliwość odpłatnego uzyskania kopii dokumentów z akt.
40. Tymczasowe zawieszenie w czynnościach zawodowych
Projekt rozbudowuje art. 95j. Obecnie tymczasowe zawieszenie może zostać zastosowane wobec adwokata lub aplikanta, przeciwko któremu toczy się postępowanie dyscyplinarne albo karne, w szczególnie uzasadnionych okolicznościach, a także w związku z tymczasowym aresztowaniem.
Projekt dodaje rozwiązanie przewidujące możliwość tymczasowego zawieszenia z urzędu, gdy sąd dyscyplinarny wymierzy adwokatowi albo aplikantowi karę wydalenia z Adwokatury – do czasu prawomocnego zakończenia postępowania.
W razie wymierzenia kary zawieszenia w czynnościach zawodowych albo wydalenia z Adwokatury sąd dyscyplinarny ma z urzędu rozstrzygać przy wydaniu orzeczenia o zastosowaniu środka tymczasowego. Po wpływie odwołania Wyższy Sąd Dyscyplinarny ma z urzędu rozstrzygać w przedmiocie zastosowania tego środka.
Zażalenie na postanowienie w przedmiocie tymczasowego zawieszenia wydane po raz pierwszy przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny ma rozpoznawać ten sąd w innym składzie. Projekt przewiduje też możliwość zmiany albo uchylenia środka do czasu uprawomocnienia się orzeczenia.
41. Koszty postępowania dyscyplinarnego i zatarcie kary
Projekt dodaje art. 95l ust. 4. Koszty postępowania dyscyplinarnego prowadzonego przez Rzecznika Dyscyplinarnego Adwokatury albo przed Wyższym Sądem Dyscyplinarnym, w części przypadającej na ten etap postępowania, mają przypadać na rzecz Naczelnej Rady Adwokackiej.
Projekt dodaje także art. 95ł ust. 4a. Usunięcie wzmianki dyscyplinarnej o ukaraniu i zatarcie kary dyscyplinarnej nie będzie mogło nastąpić, jeżeli ukarany nie zapłacił w całości kary pieniężnej albo kosztów postępowania dyscyplinarnego.
42. Dane osobowe w postępowaniu dyscyplinarnym
Projekt dodaje art. 95ła, który reguluje przetwarzanie danych osobowych w postępowaniach dyscyplinarnych.
Celem przetwarzania ma być ochrona ważnego interesu publicznego, w tym zapewnienie prawidłowego wykonywania zawodu adwokata, realizacja zasad samorządu zawodowego oraz ochrona zaufania publicznego do zawodu adwokata.
Projekt określa zakres danych, cel ich wykorzystania, zakaz wykorzystywania do innych działań niż przewidziane w dziale dotyczącym odpowiedzialności dyscyplinarnej, obowiązek pisemnych upoważnień, obowiązek zachowania tajemnicy, środki ochrony danych oraz zasady niszczenia dokumentacji po upływie okresów przechowywania.
43. Nowy dział VIIIa – przepisy karne, których celem jest ochrona zawodu adwokata
Projekt dodaje nowy dział VIIIa „Przepisy karne”. Obejmuje on art. 95o–95q.
Art. 95o przewiduje odpowiedzialność za nieuprawnione posługiwanie się tytułem zawodowym „adwokat”, oznaczanie działalności jako „kancelaria adwokacka” albo „kancelaria adwokatów”, posługiwanie się godłem Adwokatury albo strojem urzędowym adwokata. Sankcją ma być grzywna od 5 000 do 200 000 zł, kara ograniczenia wolności albo obie te kary łącznie. Takiej samej karze ma podlegać osoba działająca w imieniu lub interesie innego podmiotu.
Art. 95p przewiduje odpowiedzialność za nieuprawnione gromadzenie i publiczne udostępnianie wszystkich albo niektórych informacji z art. 49 ust. 2 i 3 bez zgody okręgowej rady adwokackiej albo NRA, a także za prowadzenie rejestru albo innych zestawień obejmujących takie dane. Sankcja ma być taka sama: grzywna od 5 000 do 200 000 zł, kara ograniczenia wolności albo obie kary łącznie.
Art. 95q przewiduje, że orzekanie w tych sprawach następuje w trybie Kodeksu postępowania karnego.
44. Przepisy przejściowe i wejście w życie
Projekt przewiduje obowiązek dostosowania regulaminów organów Adwokatury do nowych przepisów w terminie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy.
Do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy mają być stosowane przepisy dotychczasowe.
Do prawomocnych orzeczeń wydanych przed wejściem w życie ustawy, od których wniesiono kasację albo w przypadku których nie upłynął termin do jej wniesienia, mają być stosowane dotychczasowe przepisy art. 91a i art. 91d.
Dotychczasowe przepisy wykonawcze wydane na podstawie art. 7 ust. 2 mają zachować moc do dnia wejścia w życie nowych przepisów wykonawczych wydanych na podstawie art. 1 ust. 1c, jednak nie dłużej niż 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy.
Co do zasady ustawa ma wejść w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. Wyjątki dotyczą zmian w art. 37a, art. 75a i art. 75e, które mają wejść w życie 1 stycznia 2027 r.









