• 14. posiedzenie Sejmu RP rozpocznie się 26 czerwca. Posłowie zajmą się projektami, których wniesienie zainspirowały petycje Naczelnej Rady Adwokackiej.
• Porządek obrad Sejmu obejmuje:
• Pierwsze czytanie poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego (druk nr 409), dotyczącego sporządzania uzasadnień wyroków na formularzach. Uzasadnienie przedstawi poseł Paweł Śliz
• Pierwsze czytanie poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego (druk nr 410), dotyczące przywrócenia zakazu korzystania z „owoców z zatrutego drzewa”. Uzasadnienie przedstawi poseł Tomasz Zimoch.

 

Formularze uzasadnień wyroków

Przypomnijmy, że poselska inicjatywa ustawodawcza wniesiona do Sejmu RP w kwietniu br., obejmuje projekt ustawy zgłoszony w formie petycji NRA, który zmierza do uchylenie stosowania formularzy uzasadnień w sprawach karnych. Projekt ustawy zgłosiła grupa posłów Klubu Parlamentarnego Polska 2050-Trzecia Droga. Projekt jest efektem prac i bazuje na petycji Naczelnej Rady Adwokackiej z lutego br. Autorem petycji NRA i załączonego do niej projektu ustawy jest adw. Przemysław Rosati, prezes NRA.

Na początku lutego br. Naczelna Rada Adwokacka wystąpiła z petycją w sprawie uchylenia art. 99a kodeksu postępowania karnego, czyli uchylenia obowiązku sporządzania uzasadnień orzeczeń w sprawach karnych na „formularzu uzasadnień” i przywrócenia poprzedniej formuły sporządzania uzasadnienia (z pominięciem formularza). Wystosowanie petycji poprzedziła ankieta przeprowadzona wśród sędziów i adwokatów, z której wynika, że praktycy negatywnie oceniają obowiązek sporządzania uzasadnień wyroków na formularzach.

Praktyczne wady obowiązującego rozwiązania to:
- naruszenie prawa do rzetelnego procesu karnego,
- formularz nie pozwala sądowi na pełne przedstawienie merytorycznej strony rozstrzygnięcia, które zostało wydane.

Uchwałę w sprawie złożenia petycji przyjęło Prezydium NRA podczas posiedzenia 1 lutego br. Prezydium upoważniło wówczas adw. Przemysława Rosatiego, prezesa NRA, autora projektu tej zmiany k.p.k., do reprezentowania Naczelnej Rady Adwokackiej w pracach nad petycją przed Senatem RP, Sejmem RP i Radą Ministrów.

Efektem złożenia Petycji NRA jest inicjatywa legislacyjna posłów Klubu Parlamentarnego Polska 2050-Trzecia Droga, który złożyli projekt nowelizacji Kpk, upoważniając do reprezentowania wnioskodawców w pracach legislacyjnych posła adw. Pawła Śliza.

W uzasadnieniu wnioskodawcy wskazują, że inicjatywa jest projektem stanowiącym przedmiot petycji NRA z 1 lutego 2024 r., podzielają argumentację NRA i przyjęli projekt ustawy tożsamy co do treści merytorycznej. Uzasadnienie do projektu jest w zasadniczej części uzasadnieniem załączonym do petycji NRA, z dodatkowymi informacjami uwzględniającymi wymogi Regulaminu Sejmu.

Prawo do rzetelnego procesu ma wymiar konstytucyjny (art. 45 ust. 1 Konstytucji) oraz konwencyjny (art. 6 ust. 1-3 Europejskiej konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności). Obowiązek sporządzenia uzasadnienia orzeczenia jest nie tylko wymogiem formalnym, ale ma istotne znaczenie merytoryczne. Uzasadnienie, przedstawiając tok rozumowania poprzedzający wydanie orzeczenia, umożliwić ma stronom, a zwłaszcza oskarżonemu, jego kontrolę. Pełni nie tylko funkcje procesowe, lecz także buduje autorytet wymiaru sprawiedliwości i kształtuje zewnętrzne przekonanie o sprawiedliwości orzeczenia.
Na gruncie prawa do rzetelnego procesu (w tym procesu odwoławczego), tak w ujęciu konwencyjnym (art. 6 ust. 1 EKPC), jak i w ujęciu standardu konstytucyjnego (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), jakość uzasadnienia wyroku jest istotnym elementem tego prawa.

Owoce z zatrutego drzewa

Przypomnijmy, że projekt ustawy o zmianie kodeksu postępowania karnego (zmiana art. 168a i 237a oraz uchylenie art. 168b), który zmierza do wprowadzenia przepisów przywracających zakaz wykorzystywania przeciwko obywatelom dowodów pozyskiwanych w sposób nielegalny, w tym uzyskanych "przy okazji" prowadzenia kontroli operacyjnej, został wniesiony w kwietniu br. Dotyczy także np. nielegalnej inwigilacji obywateli. To rozwiązanie zakazujące wykorzystywania w postępowaniu karnym tzw. "owoców z zatrutego drzewa", w ramach kontroli operacyjnej (inwigilacji) przeciwko obywatelom. Posłowie wnioskodawcy (KP Polska 2050 - Trzecia Droga) - podjęli inicjatywę ustawodawczą w związku z petycją wniesioną przez Naczelną Radę Adwokacką, która obejmowała przygotowany przez adw. Przemysława Rosatiego, prezesa NRA, projekt ustawy w sprawie zmiany art. 168a i 237a oraz uchylenia art. 168b k.p.k.

To ważny elementem procesu odchodzenia od zmian, które przyczyniły się do naruszenia podstawowych standardów wynikających z prawa do rzetelnego procesu karnego (art. 45 Konstytucji RP).

Przedkładana przez posłów Polska 2050-Trzecia Droga inicjatywa ustawodawcza jest projektem stanowiącym przedmiot petycji NRA z 16 lutego br. Wnioskodawcy uznają, że propozycja zawarta w projekcie jest ważnym elementem procesu odchodzenia od zmian w procedurze karnej, jakie w ostatnich latach przyczyniły się do naruszenia podstawowych standardów wynikających z zasady prawa do rzetelnego sądu określonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji i stały się powodem zarzutów o naruszanie praworządności.

Celem projektu jest zakazanie korzystania w postępowaniu karnym z tzw. "owoców zatrutego drzewa" i wiąże się także z ochroną innych wolności i praw obywatela, jak prawo do prywatności czy ochrony tajemnicy korespondencji.

Zmiany, które w 2016 r. wprowadziły szerokie możliwości wykorzystania dowodów pozyskanych "przy okazji” kontroli operacyjnej, bez udziału sądu są jednym z najbardziej oczywistych przejawów wyposażania aparatu państwowego w narzędzia stanowiące podstawę do działań niepraworządnych.

Wnioskodawcy podzielają argumentację treści Petycji NRA, przedstawiając projekt ustawy tożsamy z nią co do treści merytorycznej.

Przypomnijmy, że zakaz wykorzystywania przeciwko obywatelom dowodów pozyskiwanych w sposób nielegalny obowiązywał do 2016 r.  Taka gwarancja ustawowa była pomyślana w interesie obywateli i dla ochrony ich konstytucyjnych praw. Nie jest możliwe zaakceptowanie stanu, w którym funkcjonariusze państwa, a więc władzy publicznej, mogliby gromadzić materiał dowodowy wbrew obowiązującemu prawu, a zgodnie z prawem, na podstawie tego materiału, obywatele mieliby ponosić odpowiedzialność karną.

Władze publiczne nie mogą pozyskiwać, gromadzić i udostępniać innych informacji o obywatelach niż niezbędne w demokratycznym państwie prawnym (51 ust. 2 Konstytucji RP) i są obowiązane respektować prawo obywateli do prywatności (art. 47 Konstytucji RP), prawo do wolność i ochrony tajemnicy komunikowania się (art. 49 Konstytucji RP), a także prawo do rzetelnego procesu karnego (art. 45 Konstytucji RP).

O przywrócenie zakazu wykorzystywania m.in. dowodów z nielegalnych czynności operacyjnych, postulowała Naczelna Rada Adwokacka w projekcie zmiany kodeksu postępowania karnego, który został przekazany do Rady Ministrów, Sejmu i Senatu w lutym br.  Autorem projektu jest adw. Przemysław Rosati, Prezes NRA.  

W obecnym stanie prawnym zgodnie z art. 168a k.p.k. dowodu nie można uznać za niedopuszczalny wyłącznie na tej podstawie, że został uzyskany z naruszeniem przepisów postępowania lub za pomocą czynu zabronionego, o którym mowa w art. 1 § 1 Kodeksu karnego, chyba że dowód został uzyskany w związku z pełnieniem przez funkcjonariusza publicznego obowiązków służbowych, w wyniku: zabójstwa, umyślnego spowodowania uszczerbku na zdrowiu lub pozbawienia wolności.

NRA podkreśla, że obowiązujące rozwiązania oczywiście naruszają prawo do rzetelnego procesu, które ma wymiar konstytucyjny (art. 45 ust. 1 Konstytucji) oraz konwencyjny (art. 6 ust. 1-3 Europejskiej konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności). Władze publiczne nie mogą pozyskiwać, gromadzić i udostępniać innych informacji o obywatelach niż niezbędne w demokratycznym państwie prawnym (51 ust. 2 Konstytucji RP) i są obowiązane respektować prawo obywateli do prywatności (art. 47 Konstytucji RP), prawo do wolność i ochrony tajemnicy komunikowania się (art. 49 Konstytucji RP), a także prawo do rzetelnego procesu karnego (art. 45 Konstytucji RP).

NRA wskazuje, że w obecnym stanie prawnym o legalizacji (zgodzie na wykorzystanie) materiałów uzyskanych poza zakresem prowadzonej kontroli operacyjnej nie decyduje niezawisły sąd, a decyduje prokurator. Dlatego też upoważnienie prokuratora do „legalizacji" materiałów na podstawie art. 168b i uczynienie z nich dowodów jest sprzeczne z podstawami funkcjonowania państwa prawa, w tym z Konstytucją RP. Stanowi też kolejny przykład niczym nieuzasadnionej, uprzywilejowanej pozycji prokuratora względem obywateli w ramach procesu karnego.