• Naczelna Rada Lekarska poparła działania Naczelnej Rady Adwokackiej, zmierzające do uchylenia ustawy z dnia 15 czerwca 2007 r. o lekarzu sądowym. To kolejny ważny głos w dyskusji nad potrzebą głębokiej reformy lub całkowitej likwidacji nieskutecznego systemu, który od lat nie spełnia swojej roli.
• W stanowisku przyjętym w dniu 19 września 2025 r., Naczelna Rada Lekarska podkreśliła, że obowiązująca od 2007 roku ustawa od samego początku budziła istotne wątpliwości co do zasadności jej wprowadzenia. Instytucja lekarza sądowego miała usprawnić procesy sądowe poprzez zapewnienie obiektywnej oceny zdolności uczestników postępowania do stawienia się przed sądem z powodu choroby. Praktyka ostatnich lat pokazała jednak, że system ten jest niewydolny, nie zapewnia odpowiedniego dostępu do lekarzy, a jego funkcjonowanie generuje poważne problemy zarówno dla stron postępowania, jak i dla wymiaru sprawiedliwości.
• Poparcie Naczelnej Rady Lekarskiej stanowi kolejny głos środowisk prawniczych i medycznych w dyskusji o konieczności kompleksowych zmian legislacyjnych w tym zakresie.
• Adwokatura nieustannie podejmuje działania w tej sprawie. Już w kwietniu 2024 r. przeprowadzona przez NRA analiza ujawniła skalę problemu i potwierdziła konieczność pilnych zmian w obowiązującym systemie.

System, który nie działa
Zadaniem lekarza sądowego jest wystawianie zaświadczeń potwierdzających zdolność lub niezdolność stron, świadków, pełnomocników czy oskarżonych do udziału w rozprawie. Jak wskazuje Naczelna Rada Lekarska, od wejścia w życie ustawy pojawiały się poważne trudności z jej praktycznym stosowaniem. W wielu okręgach sądowych liczba lekarzy jest niewystarczająca, aby zapewnić obywatelom realną możliwość usprawiedliwienia nieobecności przed sądem. To z kolei prowadzi do ryzyka negatywnych konsekwencji procesowych, np. uznania nieobecności za nieusprawiedliwioną, zarówno wobec stron postępowania, jak i ich pełnomocników.

Kolejnym problemem jest brak waloryzacji wynagrodzeń lekarzy sądowych. Od 2008 roku stawka za wydanie zaświadczenia wynosi 100 zł i nie została zmieniona przez ponad 17 lat, mimo rosnących kosztów i obowiązków. Lekarze nie otrzymują również wynagrodzenia za gotowość do pracy, wynagrodzenie przysługuje wyłącznie za faktycznie wystawione zaświadczenia. W efekcie niewielu specjalistów decyduje się na podjęcie takiej funkcji, co dodatkowo ogranicza dostępność systemu.

Wspólny głos środowiska prawniczego i medycznego
Naczelna Rada Lekarska w swoim stanowisku popiera w pełni apel środowiska adwokackiego o uchylenie ustawy o lekarzu sądowym i wypracowanie nowych rozwiązań, które rzeczywiście odpowiadałyby potrzebom wymiaru sprawiedliwości i uczestników postępowań. Jednocześnie NRL zaznacza, że ewentualne uchylenie ustawy nie może prowadzić do nakładania dodatkowych obowiązków orzeczniczych na lekarzy pracujących w publicznych placówkach medycznych.
(czytaj stanowisko NRL)

Działania Adwokatury

Kwiecień 2024 r. – diagnoza skali zjawiska
Analiza przeprowadzona przez NRA w kwietniu 2024 r. wykazała, że w całym kraju funkcjonowało jedynie 222 lekarzy sądowych, a aż dziewięć okręgów nie miało obsady w ogóle.
Po przeprowadzonej analizie podkreślono, że niedostępność lekarzy sądowych stanowi poważny problem w codziennej praktyce wykonywania zawodu adwokata, ale przede wszystkim dotyka obywateli, którzy nie mogąc uzyskać zaświadczenia, narażeni są na negatywne decyzje procesowe organów prowadzących postępowania.
Wynik ten stał się punktem wyjścia do dalszych wystąpień samorządu adwokackiego.
(zapoznaj się z przeprowadzoną analizą dostępności lekarzy sądowych)

Maj 2024 r. – pierwszy apel Prezesa NRA
Na podstawie wspomnianej analizy Prezes NRA adw. Przemysław Rosati wystąpił do Ministra Sprawiedliwości Adama Bodnara z pismem wzywającym do natychmiastowego zapewnienia lekarzy w każdym okręgu sądowym lub – w braku realnych środków – podjęcia inicjatywy ustawodawczej uchylającej obowiązującą ustawę o lekarzu sądowym.
Prezes NRA podkreślił, że obywatele nie powinni ponosić negatywnych konsekwencji obecnej sytuacji, w której Państwo nie zapewnia im dostępności do lekarza sądowego przy jednoczesnym formułowaniu takiego wymogu w przepisach prawa.
(czytaj pismo Prezesa NRA)

Czerwiec 2024 r. – wsparcie Rzecznika Praw Obywatelskich
10 czerwca 2024 r. Rzecznik Praw Obywatelskich Marcin Wiącek poinformował Ministra, że popiera stanowisko Adwokatury i otrzymuje liczne skargi obywateli dotyczące braku możliwości uzyskania wymaganych zaświadczeń. RPO zwrócił się do Ministra sprawiedliwości o przekazanie stanowiska w sprawie braku dostępności lekarzy sądowych, w tym także o informację o działaniach, jakie zamierza podjąć w odpowiedzi na wystąpienie NRA.
(czytaj pismo Rzecznika Praw Obywatelskich)

Październik 2024 r. – ponowne wystąpienie NRA
Ponieważ sytuacja pogorszyła się i ogólna liczba lekarzy sądowych w Polsce spadła z 222 do 218, zaś pomimo upływu 6 miesięcy nie podjęto realnych działań mających na celu rozwiązanie tego problemu, Prezes NRA 24 października 2024 r. ponowił apel, domagając się pilnych działań organizacyjnych lub uchylenia ustawy z 2007 r. o lekarzu sądowym.
Prezes NRA podkreśla, że tak ukształtowana sytuacja związana z niedostępnością lekarzy sądowych odnosi się również do adwokatów i rzutuje na możliwość wykonywania zawodu, ale przede wszystkim dotyka obywateli, którzy nie mogąc uzyskać przedmiotowego zaświadczenia narażeni są na negatywne decyzje procesowe organów prowadzących postępowania.
(czytaj pismo Prezesa NRA)
 
Grudzień 2024 r. – propozycja legislacyjna Adwokatury
Prezydium NRA 5 grudnia 2024 r. podjęło uchwałę nr 570/2024 w sprawie złożenia w interesie publicznym petycji dotyczącej uchylenia ustawy o lekarzu sądowym. Petycja została złożona do Sejmu, Senatu i Rady Ministrów.
 
Maj 2025 r. – kolejny apel i odpowiedź Ministerstwa
5 maja 2025 r. Prezes NRA zwrócił się do Ministra Sprawiedliwości ponawiając żądanie szybkiej nowelizacji rozporządzenia płacowego. W odpowiedzi z 16 maja 2025 r. poinformowano, że podjęto prace analityczno-koncepcyjne w Ministerstwie Sprawiedliwości, obejmujące:
zwiększenie wynagrodzeń lekarzy sądowych,
zmianę mechanizmu finansowania,
nowy wzór zestawienia wydawanych zaświadczeń.
Resort zastrzegł, że harmonogram zmian zależy od uwarunkowań budżetowych państwa.
(czytaj odpowiedź Ministerstwa Sprawiedliwości)

Czerwiec 2025 r. – uchwała KZA
Krajowy Zjazd Adwokatury podejmując w dniu 28 czerwca 2025 r. uchwałę nr 37 KZA, wezwał Sejm, Senat i Radę Ministrów do uchylenia obowiązywania ustawy z dnia 15 czerwca 2007 r. o lekarzu sądowym.
Uchwała stanowi wyraz sprzeciwu wobec dotychczasowego funkcjonowania tego systemu i wskazuje na potrzebę jego zasadniczej reformy lub likwidacji, zgodnej z oczekiwaniami środowiska prawniczego.
(czytaj treść uchwały)