• Od 2 sierpnia 2026 r. zaczynają obowiązywać przepisy art. 50 AI Act dotyczące transparentności systemów sztucznej inteligencji. Zakres nowych obowiązków zależy od roli danego podmiotu oraz sposobu wykorzystania systemu AI.
• Nowe regulacje obejmują m.in. obowiązek informowania o interakcji z AI, oznaczania treści generowanych przez sztuczną inteligencję, ujawniania deepfake’ów oraz informowania o stosowaniu systemów rozpoznawania emocji i kategoryzacji biometrycznej.
• Kancelarie adwokackie wykorzystujące narzędzia AI powinny zweryfikować sposób ich stosowania, wdrożyć odpowiednie oznaczenia i komunikaty oraz uwzględnić wymogi AI Act obok obowiązków wynikających z RODO i tajemnicy zawodowej.
• Naruszenie obowiązków transparentności może skutkować administracyjną karą pieniężną do 15 mln euro lub 3% całkowitego rocznego światowego obrotu przedsiębiorstwa, w zależności od tego, która z tych wartości jest wyższa.
• Autorami opracowania są adw. Jakub Derulski, członek Instytutu LegalTech przy NRA oraz adw. Konrad Frąckowiak.

Wprowadzenie
AI Act, czyli rozporządzenie (UE) 2024/1689 („AI Act”), ustanawia jednolite zasady wprowadzania do obrotu, oddawania do użytku i stosowania systemów sztucznej inteligencji w Unii Europejskiej. Stosowanie postanowień AI Act następuje etapami, a sam zakres obowiązków wynikających z regulacji zależy od 2 kluczowych czynników. Przede wszystkim ważne jest ustalenie, jaką rolę wobec systemu AI pełnię (np.: dostawca, podmiot stosujący, importer) a następnie trzeba zidentyfikować jakie ryzyko spoczywa w związku z wykorzystaniem danego systemu AI?

W obszarze ryzyka dot. transparentności kluczowe znaczenie ma data 2 sierpnia 2026 r., ponieważ od tej daty zaczyna być stosowany art. 50 AI Act. Przepis ten nie ma charakteru ogólnego. Obejmuje tylko określone kategorie systemów AI i określone sytuacje użycia, a zakres obowiązków zależy od tego, czy dany podmiot jest dostawcą czy podmiotem stosującym. Celem wprowadzenia obowiązków było przeciwdziałanie dezinformacjim, malinformacji i misinformacji.

Kalendarium obowiązków
Od 2 sierpnia 2026 r. stosuje się:
1. obowiązek informowania o interakcji z systemem AI – po stronie dostawcy systemu AI przeznaczonego do bezpośredniej interakcji z osobami fizycznymi (art. 50 ust.1 AI Act);
2. obowiązek zapewnienia oznaczania i wykrywalności treści wygenerowanych lub zmodyfikowanych przez AI – po stronie dostawcy systemu generującego lub modyfikującego syntetyczny tekst, obraz, dźwięk lub wide (art. 50 ust. 2 AI Act);
3. obowiązek informowania o stosowaniu systemów rozpoznawania emocji i kategoryzacji biometrycznej – po stronie podmiotu stosującego taki system
(art. 50 ust. 3 Act);
4. obowiązek ujawniania deepfake’ów oraz określonych tekstów publikowanych w celu informowania społeczeństwa o sprawach leżących w interesie publicznym – po stronie podmiotu stosującego system AI (art. 50 ust. 4 AI Act);
5. wymóg przekazywania ww. informacji w sposób jasny, odróżnialny i najpóźniej przy pierwszej interakcji lub pierwszym kontakcie z treścią (art. 50 ust. 5 AI Act).

Dla dostawców generatywnych systemów AI (w tym m.in.: dużych modeli językowych) wprowadzonych do obrotu lub oddanych do użytku przed 2 sierpnia 2026 r. przewidziano okres przejściowy w odniesieniu do obowiązku oznaczania treści syntetycznych. W tym zakresie dostawca ma czas na dostosowanie systemu do 2 grudnia 2026 r. Pamiętajmy jednak, że to odroczenie, wynikające z Omnibus AI dotyczy wyłącznie dostawców, tylko w zakresie systemów wprowadzonych do obrotu przed dniem 2 sierpnia 2026 r.)

Szczegółowe obowiązki
1. Informowanie o interakcji z systemem AI
Obowiązek z art. 50 ust. 1 AI Act dotyczy dostawcy systemu AI przeznaczonego do bezpośredniej interakcji z osobami fizycznymi. Typowym przykładem są chatboty, voiceboty, wirtualni asystenci i inne narzędzia, które samodzielnie komunikują się z użytkownikiem.
Obowiązek polega na takim zaprojektowaniu i opracowaniu systemu, aby osoba fizyczna była poinformowana, że wchodzi w interakcję z AI. Wyjątek dotyczy sytuacji, w których sztuczny charakter interakcji jest oczywisty.

W praktyce obowiązek powinien być wykonany przez:

• zamieszczenie wyraźnego komunikatu przy rozpoczęciu rozmowy lub sesji,
• zastosowanie jasnego oznaczenia interfejsu,
• zapewnienie, aby informacja nie była ukryta w regulaminie, polityce prywatności lub menu ustawień.

Zgodnie z art. 50 ust. 5 AI Act informacja musi być przekazana:

• w sposób jasny i odróżnialny,
• najpóźniej przy pierwszej interakcji,
• z uwzględnieniem wymogów dostępności.

2. Oznaczanie i wykrywalność treści syntetycznych
Obowiązek z art. 50 ust. 2 AI Act dotyczy dostawcy systemu AI generującego lub modyfikującego syntetyczny:

• tekst,
• obraz,
• dźwięk,
• materiał audiowizualny.

Jest to obowiązek techniczny. Dostawca ma zapewnić jednocześnie dwa elementy:
1.oznaczenie treści w formacie nadającym się do odczytu maszynowego;
2.możliwość wykrycia, że treść została wygenerowana lub zmodyfikowana przez AI.

Oba elementy muszą występować łącznie. Samo „osadzenie znacznika” w pliku nie wystarcza, jeżeli nie istnieje realna możliwość identyfikacji sztucznego pochodzenia treści.

Sposób wykonania obowiązku może obejmować w szczególności:

• metadane,
• znakowanie cyfrowe,
• rozwiązania kryptograficzne,
• inne środki techniczne zapewniające skuteczność, interoperacyjność, niezawodność i odporność rozwiązania.

Obowiązek nie ma zastosowania do przypadków, w których system:

• pełni wyłącznie funkcję pomocniczą przy standardowej edycji,
• albo nie zmienia istotnie danych wejściowych ani ich znaczenia.

Poza zakresem mogą więc pozostawać np. korekta językowa, poprawa formatowania czy drobne korekty techniczne, o ile nie dochodzi do istotnej ingerencji w sens lub charakter treści.

3. Informowanie o stosowaniu systemów rozpoznawania emocji i kategoryzacji biometrycznej
Obowiązek z art. 50 ust. 3 AI Act dotyczy podmiotu stosującego system:

• rozpoznawania emocji,
• kategoryzacji biometrycznej.

Jeżeli osoba fizyczna jest objęta działaniem takiego systemu, należy ją o tym poinformować. Obowiązek odnosi się do samego faktu stosowania systemu wobec danej osoby.

W praktyce wykonanie obowiązku może nastąpić przez:

• widoczną informację w miejscu stosowania systemu,
• komunikat ekranowy,
• komunikat głosowy,
• połączenie kilku form przekazu.

Również tutaj stosuje się wymogi z art. 50 ust. 5 AI Act. Informacja ma być:

• jasna,
• odróżnialna,
• przekazana najpóźniej przy pierwszym kontakcie z systemem lub jego działaniem.

AI Act nie zastępuje przy tym przepisów o ochronie danych osobowych. Jeżeli stosowanie systemu wiąże się z przetwarzaniem danych osobowych lub danych biometrycznych, obowiązki informacyjne i materialnoprawne wynikające z RODO należy oceniać odrębnie i równolegle.

4. Ujawnianie deepfake’ów
Obowiązek z art. 50 ust. 4 AI Act akapit pierwszy dotyczy podmiotu stosującego system AI, który generuje lub modyfikuje obraz, dźwięk lub wideo stanowiące deepfake.
Deepfake to treść, która przypomina istniejące osoby, obiekty, miejsca, zdarzenia lub inne elementy rzeczywistości i może sprawiać wrażenie autentycznej (art. 3 pkt 60) AI Act).
Podmiot stosujący musi ujawnić, że treść została sztucznie wygenerowana lub zmodyfikowana. Nie wystarczy w tym zakresie samo techniczne oznaczenie wykonane przez dostawcę w ramach art. 50 ust. 2 AI Act. Odbiorca powinien otrzymać informację zrozumiałą bez użycia specjalistycznych narzędzi.

Sposób wykonania obowiązku może obejmować:

• widoczną etykietę przy materiale wideo lub graficznym,
• słyszalny komunikat przy materiale audio,
• inne oznaczenie percepowalne dla odbiorcy.

Jeżeli deepfake stanowi część utworu lub programu o wyraźnie artystycznym, twórczym, satyrycznym, fikcyjnym lub analogicznym charakterze, obowiązek nadal istnieje, ale może zostać wykonany w sposób odpowiedni, który nie utrudnia odbioru utworu.

5. Ujawnianie określonych tekstów wygenerowanych lub zmodyfikowanych przez AI
Obowiązek z art. 50 ust. 4 AI Act akapit drugi dotyczy podmiotu stosującego system AI do generowania lub modyfikowania tekstu publikowanego w celu informowania społeczeństwa o sprawach leżących w interesie publicznym.

Jeżeli taki tekst został wygenerowany lub zmodyfikowany przez AI, należy ujawnić jego sztuczne pochodzenie, chyba że łącznie spełnione są dwa warunki:

• tekst został poddany przeglądowi przez człowieka lub kontroli redakcyjnej,
• za publikację odpowiada osoba fizyczna lub prawna ponosząca odpowiedzialność redakcyjną.

W praktyce obowiązek może znaleźć zastosowanie do komunikatów, materiałów informacyjnych i innych publikacji o znaczeniu publicznym, o ile nie przeszły one przez rzeczywisty proces nadzoru redakcyjnego.
Wykonanie obowiązku powinno polegać na zastosowaniu czytelnego oznaczenia przy publikacji, tak aby odbiorca już przy pierwszym kontakcie z tekstem mógł rozpoznać jego związek z AI.

Więcej szczegółowych informacji dot. interpretacji zakresu zastosowania oraz wymogów opisanych w art. 50 AI Act znajduje się w Wytyczych Komisji Europejskiej dotyczących obowiązków w zakresie przejrzystości dla dostawców i użytkowników systemów sztucznej inteligencji. 
(przejdź do strony) 

Sankcje
Naruszenie obowiązków transparentności z art. 50 AI Act może skutkować administracyjną karą pieniężną do:

• 15 mln euro albo
• 3% całkowitego rocznego światowego obrotu przedsiębiorstwa z poprzedniego roku obrotowego,

w zależności od tego, która z tych wartości jest wyższa.

Znaczenie dla działalności adwokackiej
Z perspektywy prowadzonej działalności adwokackiej i wchodzących w życie obowiązkach z AI Act, najistotniejsze jest uporządkowanie przypadków użycia AI, które mogą uruchamiać obowiązki z art. 50 AI Act. Poza potencjalnym uświadomieniem klientów o zmieniających przepisach warto również pamiętać każdorazowo o właściwym obowiązku oznaczania np.: treści marketingowych generowanych przez AI.

Niezależnie od powyższego warto:
1.zidentyfikować wszystkie narzędzia AI używane w kancelarii, zwłaszcza w kontakcie z klientem, marketingu i publikacji treści;
2.ustalić rolę kancelarii przy każdym rozwiązaniu – czy kancelaria może występować jako dostawca, czy podmiot stosujący;
3.ocenić, czy dane narzędzie podpada pod art. 50 ust. 1–4, w szczególności czy:

• komunikuje się bezpośrednio z osobą fizyczną,
• generuje lub modyfikuje treści syntetyczne,
• tworzy deepfake’i,
• służy do publikowania materiałów o znaczeniu publicznym;

4.wdrożyć wzory komunikatów i oznaczeń, które będą stosowane przy pierwszej interakcji lub pierwszym kontakcie z treścią;
5.zweryfikować warstwę umowną i techniczną współpracy z dostawcami narzędzi AI, zwłaszcza w zakresie funkcji znakowania treści i odpowiedzialności za zgodność;
6.połączyć analizę art. 50 z oceną obowiązków wynikających z RODO, tajemnicy zawodowej i zasad komunikacji z klientem.

Dodatkowe informacje na temat wchodzących w życie obowiązków oraz sposobu ich realizacji znaleźć można również na stronach Komisji Europejskiej oraz Ministerstwa Cyfryzacji.

(czytaj stronę Komisji Europejskiej)  
(czytaj stronę Komisji Europejskiej)  
(czytaj stronę Ministerstwa Cyfryzacji)  

Autorzy: adw. Jakub Derulski, członek Instytutu LegalTech przy NRA oraz adw. Konrad Frąckowiak.