- 17 czerwca 2026 roku z inicjatywy Komisji Praw Człowieka przy Naczelnej Radzie Adwokackiej odbyła się debata pod tytułem „Granice nienawiści. Standardy odpowiedzialności za czyny motywowane uprzedzeniami”.
- Wydarzenie zgromadziło przedstawicielki i przedstawicieli środowisk prawniczych, naukowych i społecznych, którzy podjęli próbę wieloaspektowej analizy zjawiska przestępstw z nienawiści/motywowanych uprzedzeniami, jego przyczyn, skutków oraz wyzwań związanych z przeciwdziałaniem tej kategorii czynów.
Dyskusja została podzielona na dwa panele: prawny i społeczny.
W części poświęconej zagadnieniom prawnym uczestnicy zwrócili uwagę na istniejące luki w polskich regulacjach dotyczących ochrony przed przestępstwami motywowanymi uprzedzeniami, a także próby ich wypełnienia. Podkreślano, że pomimo konstytucyjnego zakazu dyskryminacji, a także standów wynikających między innymi z orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, nie wszystkie grupy narażone na wykluczenie korzystają z jednakowego poziomu ochrony prawnej. Miejsce poświęcono również napięciu pomiędzy wolnością słowa a koniecznością przeciwdziałania mowie nienawiści. Wskazywano na potrzebę zachowania odpowiednich proporcji pomiędzy ochroną debaty publicznej a ochroną godności człowieka. Podkreślano także, że przestępstwa motywowane uprzedzeniami, to o wiele szersza kategoria niż mowa nienawiści, stąd niewłaściwe jest utożsamianie tych dwóch pojęć.
W panelu społecznym rozważano kwestię pozaprawnych form odpowiedzi na przestępstwa motywowane uprzedzeniami, takich jak „mowa oporu”, czyli oddolne reagowanie na nienawistne działania, które nie spotykają się z reakcją ze strony organów państwa. Drugi panel podjął również temat psychologicznych aspektów przestępstw nienawistnych, zarówno z perspektywy sprawców, jak i osób pokrzywdzonych. Obie kategorii uwag wykazały niewystarczalność narzędzi prawnych do mierzenia się z przedmiotowym zjawiskiem. Eksperci wskazywali także na znaczenie komunikacji międzykulturowej oraz edukacji antydyskryminacyjnej.
Kwestią łączącą oba panele była działalność Zespołu do spraw przeciwdziałania mowie nienawiści i przestępstwom motywowanym uprzedzeniami przy Prokuraturze Generalnym. Wskazano na praktyczne zmiany związane z wprowadzeniem specjalizacji prokuratorskiej dot. przestępstw motywowanych uprzedzeniami, a także wydaniem wytycznych Prokuratora Generalnego dot. prowadzenia postępowań związanych z tego rodzaju czynami karalnymi.
Osoby uczestniczące w debacie:
- prok. Małgorzata Pomarańska-Bielecka, Prokurator Prokuratury Okręgowej w Warszawie, członkini Zespołu do spraw przeciwdziałania mowie nienawiści i przestępstwom motywowanym uprzedzeniami przy Prokuratorze Generalnym;
- dr hab. Marcin Górski, Profesor UŁ Kierownik Katedry Europejskiego Prawa Konstytucyjnego Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego;
- adw. Dorota Dudek, członkini Izby Adwokackiej w Lublinie, Członkini Zarządu Polskiego Towarzystwa Prawa Antydyskryminacyjnego;
- adw. dr Anna Wilińska-Zelek, członkini Wielkopolskiej Izby Adwokackiej, doktora nauk o mediach i komunikacji społecznej, członkini Komisji Praw Człowieka przy NRA;
- adw. dr Adam Ploszka, adiunkt w Zakładzie Praw Człowieka WPiA UW, Zastępca Członka Zarządu Agencji Praw Podstawowych Unii Europejskiej, członek Zespołu do spraw przeciwdziałania mowie nienawiści i przestępstwom motywowanym uprzedzeniami przy Prokuratorze Generalnym;
- adw. dr Paweł Knut, członek Izby Adwokackiej w Warszawie, członek Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Rodzinnego oraz Zespołu do spraw przeciwdziałania mowie nienawiści i przestępstwom motywowanym uprzedzeniami przy Prokuratorze Generalnym;
- dr Dominika Bulska, psycholożka, adiunktka badawcza CRS Uniwersytetu SWPS;
- Piotr Skrzypczak, współzałożyciel i członek Stowarzyszenia Homo Faber, politolog, mediator, trener;
- Joanna Grabarczyk-Anders, Przewodnicząca Zespołu do spraw przeciwdziałania mowie nienawiści i przestępstwom motywowanym uprzedzeniami przy Prokuratorze Generalnym, współtwórczyni kampanii Hejtstop, ekspertka Żydowskiego Stowarzyszenia Czulent.
Moderacja:
- adw. Monika Sokołowska (członkini Komisji Praw Człowieka przy NRA);
- adw. dr Artur Kula (członek Komisji Praw Człowieka przy NRA).
