• W związku z pojawiającymi się pytaniami i wątpliwościami dotyczącymi możliwości łączenia aplikacji adwokackiej z zatrudnieniem na stanowisku asystenta sędziego, Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w dniu 25 sierpnia 2025 r. zajęło stanowisko, w którym wskazało, że przy obecnym stanie prawnym jest to niedopuszczane.
• Objęcie takiego stanowiska przez aplikanta adwokackiego zgodnie z obowiązującymi przepisami powoduje obligatoryjne skreślenia aplikanta adwokackiego z listy aplikantów adwokackich.
• Kierując się interesem i dobrem aplikantów adwokackich wskazujemy, że nawet uzyskanie zgody dziekana na pełnienie funkcji asystenta sędziego przez aplikanta adwokackiego nie pozbawia mocy przepisów ustawowych o charakterze bezwzględnie obowiązującym.
• Stanowisko Prezydium NRA oparte o obowiązujące przepisy prawa wynika z pieczy jaką samorząd sprawuje między innymi nad prawidłowym przebiegiem aplikacji adwokackiej, w tym jej zgodności z ustawą Prawo o adwokaturze.

Podstawa prawna – przepisy ustawy Prawo o adwokaturze
Zgodnie z art. 72 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 79 ust. 1 pkt 1 ustawy – Prawo o adwokaturze, nie jest dopuszczalne, aby aplikant adwokacki łączył szkolenie zawodowe z zatrudnieniem na stanowiskach w organach wymiaru sprawiedliwości, do których należy również stanowisko asystenta sędziego.

Objęcie takiego stanowiska przez aplikanta adwokackiego powoduje obligatoryjne skreślenia go z listy aplikantów adwokackich. Obowiązek ten spoczywa na właściwej okręgowej radzie adwokackiej i nie ma charakteru fakultatywnego.

Cel regulacji
Adwokatura jako zawód zaufania publicznego, opiera się na zasadzie niezależności. Dotyczy to zarówno adwokatów, jak i aplikantów adwokackich. Przebieg aplikacji jako procesu przygotowującego do wykonywania zawodu adwokata, podlega nadzorowi organów samorządu adwokackiego i powinien być realizowany w sposób, który umożliwia nie tylko zdobycie praktycznych umiejętności, ale także ukształtowanie niezależnego i samodzielnego prawnika.

Regulamin odbywania aplikacji adwokackiej stanowi, że aplikant powinien odbywać szkolenie zawodowe w kancelarii adwokackiej pod kierunkiem patrona. Wykonywanie innych zajęć zawodowych przez aplikanta wymaga zgody patrona oraz dziekana, wydawanej po zasięgnięciu opinii kierownika szkolenia. Zgoda ta może być udzielona wyłącznie wówczas, gdy dodatkowe zajęcia nie zakłócają przebiegu aplikacji ani nie naruszają godności zawodu.
Należy jednak podkreślić, że zgoda dziekana nie może dotyczyć sytuacji, w których podjęcie określonego zatrudnienia jest z mocy ustawy wykluczone. Do takich sytuacji należy objęcie stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości – niezależnie od zamiaru, czasu trwania czy charakteru takiego zatrudnienia.

Charakter zatrudnienia w sądzie jako asystent sędziego
Stanowisko asystenta sędziego bezspornie mieści się w kategorii stanowisk w organach wymiaru sprawiedliwości. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, osoba zatrudniona na tym stanowisku uczestniczy w realizacji zadań sądu w zakresie sprawowania wymiaru sprawiedliwości.

Asystenci wykonują czynności nie tylko o charakterze pomocniczym czy administracyjnym, lecz także merytoryczne – takie jak przygotowywanie projektów orzeczeń, analizowanie akt spraw, czy udział w naradach sędziowskich. Zakres obowiązków asystenta określony został w § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 8 listopada 2012 r. w sprawie czynności asystentów sędziów.

Asystent sędziego podlega służbowo nie tylko sędziemu, ale również prezesowi sądu i Ministrowi Sprawiedliwości, co jednoznacznie wskazuje na formalne podporządkowanie organowi władzy sądowniczej. Taka zależność jest nie do pogodzenia z zasadą niezależności adwokata oraz aplikanta adwokackiego.

Potencjalny konflikt interesów i ochrona wymiaru sprawiedliwości
Łączenie funkcji aplikanta adwokackiego z pracą w sądzie stwarza poważne ryzyko konfliktu interesów. Aplikant adwokacki, z jednej strony podlegający patronowi i organom samorządu adwokackiego, a z drugiej – funkcjonujący w strukturach wymiaru sprawiedliwości, znalazłby się w sytuacji sprzeczności lojalności zawodowych i etycznych.

Również z punktu widzenia społeczeństwa taka sytuacja może osłabiać zaufanie do bezstronności i niezależności zarówno wymiaru sprawiedliwości, jak i adwokatury. Dlatego ustawodawca zdecydował się na jednoznaczne rozdzielenie tych ról i wprowadzenie zakazu łączenia ich w ramach jednej ścieżki zawodowej.

Odmienność sytuacji aplikantów radcowskich
Warto zauważyć, że sytuacja aplikantów adwokackich różni się od sytuacji aplikantów radcowskich. Ustawa o radcach prawnych nie zawiera analogicznego zakazu pracy w sądzie dla aplikantów radcowskich. Co więcej, art. 28 ust. 1 pkt 2 tej ustawy przewiduje jedynie zawieszenie prawa do wykonywania zawodu przez radcę prawnego w przypadku objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości. Przepisy te nie mają zastosowania do aplikantów radcowskich.

Odrębność tych regulacji wynika z różnic w strukturze obu samorządów i modelu przygotowania do zawodu. Ustawodawca konsekwentnie rozróżnia sytuację adwokatów i radców prawnych, a w ślad za tym – także aplikantów tych zawodów. Różnice te, choć często komentowane, mają oparcie w przepisach prawa i nie mogą być pomijane przy dokonywaniu ocen dopuszczalności łączenia aplikacji z zatrudnieniem.

Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej przypomniało w przyjętym stanowisku, że zgodnie z obowiązującymi przepisami:

• zatrudnienie aplikanta adwokackiego na stanowisku asystenta sędziego jest niezgodne z ustawą – Prawo o adwokaturze,
• objęcie takiego stanowiska skutkuje obligatoryjnym skreśleniem z listy aplikantów adwokackich, niezależnie od okoliczności,
• zgoda dziekana na podjęcie takiego zatrudnienia nie może zostać udzielona, ponieważ sprzeciwiają się temu przepisy rangi ustawowej.

Zważywszy na powagę sytuacji oraz możliwe konsekwencje, apelujemy do aplikantów adwokackich o rozwagę przy podejmowaniu decyzji dotyczących zatrudnienia oraz o wcześniejsze konsultowanie wszelkich wątpliwości z patronami, kierownikami szkolenia lub dziekanami izb adwokackich.

(przeczytaj stanowisko Prezydium NRA)
(przeczytaj opinię Komisji Aplikacji Adwokackiej)