100 lat Adwokatury

W 160. rocznicę urodzin Cezarego Ponikowskiego, pierwszego prezesa NRA

21.08.2013

27 sierpnia mija 160 rocznica urodzin adw. Cezarego Ponikowskiego, współtwórcy struktur samorządu adwokackiego w niepodległej Polsce, pierwszego prezesa Naczelnej Rady Adwokackiej.

Urodził się i wychował na terenie zaboru rosyjskiego. W roku 1875 ukończył Wydział Prawa rosyjskiego Uniwersytetu Warszawskiego. Po studiach pracował jako pomocnik adwokata przysięgłego, a po dwóch latach został adwokatem przysięgłym. W swojej praktyce zawodowej skupiał się na prawie cywilnym. Do jego największych klientów należała rodzina Czartoryskich. Czartoryscy udostępnili mu swój lokal przy Krakowskim Przedmieściu 7, gdzie przez wiele lat mieszkał i prowadził kancelarię. Część lokalu użyczył Stowarzyszeniu Katolickiej Młodzieży Akademickiej „Odrodzenie”. Słynna była również jego późniejsza nieruchomość w Konstancinie – willa „Wrzos”, w której zbierała się śmietanka warszawskiej palestry i środowiska artystycznego. Cieszył się wielkim uznaniem wśród kolegów. Za dowód zaufania można uznać fakt, że był on wykonawcą testamentu adw. Henryka Krajewskiego – legendarnego powstańca styczniowego, konspiratora i filantropa, wielokrotnie zsyłanego przez administrację carską. Uroczystość 50-lecia pracy zawodowej adw. Ponikowskiego, która odbyła się w Radzie Miejskiej m.st. Warszawy była wielkim wydarzeniem. Uczestniczyli w niej najważniejsi przedstawiciele świata prawniczego, władz stolicy i duchowieństwa.

Adwokat Cezary Ponikowski przez całe życie zaangażowany był w działalność społeczną. Był współzałożycielem Biura Pomocy Społecznej w Warszawie oraz sekretarzem Macierzy Szkolnej. W latach 1914-1916 był członkiem Komitetu Obywatelskiego w Warszawie. Podczas I wojny światowej współuczestniczył przy powoływaniu polskich sądów obywatelskich. Również po wojnie, w 1915 roku, tworzył sądy obywatelskie. Nie ukrywał swojego wielkiego patriotyzmu i wiary chrześcijańskiej.

Konsekwencją działalności społecznej były inicjatywy idące w kierunku stworzenia samorządu adwokackiego. Mimo braku zgody caratu na działalność sądu koleżeńskiego, Ponikowski takowy współtworzył. W 1885 był współzałożycielem Kasy Pomocy Adwokatom Przysięgłym, co stanowiło namiastkę samorządu adwokackiego.

Po powstaniu Tymczasowej Rady Stanu Królestwa Polskiego, w sierpniu 1915, znalazł się w gronie adwokatów, którzy opracowali projekt przepisów o adwokaturze. Po odzyskaniu niepodległości, został on wydany dekretem Naczelnika Państwa z 30 grudnia 1918 r. jako Statut Tymczasowy Palestry Państwa Polskiego.

W uznaniu za dotychczasowe zasługi w 1919 roku został wybrany pierwszym w historii prezesem Naczelnej Rady Adwokackiej. Funkcję tę pełnił jeszcze pięciokrotnie, w latach: 1921-1922, 1922-1923, 1924-1925, 1925-1926, 1928-1929.

Cezary Ponikowski to również  aktywny działacz Związku Adwokatów Polskich, który w XX-leciu międzywojennym miał ogromne znaczenie dla środowiska adwokackiego. W latach 1935-1937 – był Prezesem Zarządu Głównego ZAP.

We wspomnieniach rodzinnych zapamiętano go jako człowieka o pogodnym usposobieniu, życzliwego ludziom i zżytego z  rodziną, eleganckiego dżentelmena, z nieodłączną laseczką w dłoni. Miłość do ojczyzny przekazał też czwórce swoich dzieci. Syn Wacław Ponikowski, walczył w wojnie polsko-bolszewickiej, a córka – Maria – podczas Powstania Warszawskiego nadawała audycje przez radiostację „Błyskawica”.

Zmarł w wieku 89 lat. Niektóre źródła podają, że zginął podczas Powstania Warszawskiego, 26 września 1944 roku, pod gruzami zawalonej kamienicy. Inne wskazują, że zmarł śmiercią naturalną 6 marca 1944 roku. Na nagrobku, znajdującym się na warszawskich Powązkach (kwatera 26-1-1), widnieje data marcowa. Jedno jest pewne, niemalże do samego końca prowadził praktykę adwokacką.

27 sierpnia br. o godzinie 17.30 w kościele p.w. św. Karola Boromeusza odprawiona zostanie msza święta w intencji Pierwszego Prezesa NRA. Warto też wspomnieć, że w tym roku Naczelna Rada Adwokacka przekazała fundusze na remont grobu Adwokata Cezarego Ponikowskiego.

Źródło: adw. Andrzej Bąkowski „Adwokat Cezary PonikowskiPalestra 3-4/04; Słownik Biograficzny Adwokatów Polskich, tom II, Adwokaci Polscy Ojczyźnie.

Share on FacebookShare on TwitterShare on LinkedInSend Email