TK odmówił nadania dalszego biegu wnioskowi NRA ws. taksy adwokackiej

13.05.2014

Trybunał Konstytucyjny w składzie jednoosobowym - Leona Kieresa, sędziego TK, po wstępnym rozpoznaniu wniosku Naczelnej Rady Adwokackiej częściowo odmówił nadania dalszego biegu skardze w sprawie tzw. taksy adwokackiej.

NRA złożyła 3 lipca 2013 r. w Trybunale Konstytucyjnym wniosek o zbadanie zgodności z Konstytucją oraz z przepisami ustawy Poa niektórych przepisów rozporządzenia Ministerstwa Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Naczelna Rada Adwokacka wskazała w szczególności na okoliczność, iż sądy powszechne i administracyjne wykładają te przepisy w taki sposób, iż w przypadku spraw, w których aktywność pełnomocnika nie przekracza granic zwykłej staranności, sąd zasądza zwrot kosztów sądowych lub koszty pomocy prawnej z urzędu według stawki minimalnej  a jedynie wyjątkowo stosuje się stawki wyższe od minimalnych. NRA, stojąc na straży prawa adwokatów do wynagrodzenia zgodnego z Konstytucją oraz Prawem o adwokaturze, podniosła zarzut, iż wynagrodzenie określone w zaskarżonych przepisach przyznawane z urzędu nie pokrywa nawet w znikomej części nakładu pracy adwokata.

Zdaniem NRA, rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu dotyczy zatem materii mieszczącej się w sprawach objętych zakresem działania samorządu adwokackiego, tj. reprezentowania adwokatury. Wysokość opłat za czynności adwokackie zasądzanych przez sąd (zarówno w sprawach z wyboru, jak i w sprawach z urzędu) dotyczy interesów każdego z członków samorządu adwokackiego; bez wątpienia zatem kwestionowane przepisy są bezpośrednio związane z interesem prawnym adwokatów, kształtując ich prawa i obowiązki w ramach wykonywania zawodu zaufania publicznego. W ten sposób NRA uzasadniała swoją legitymację do zaskarżenia przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości.

NRA zaskarżyła m.in. przepis dotyczący stawki minimalnej za prowadzenie sprawy o odszkodowanie lub o zadośćuczynienie związane z warunkami wykonywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania w wysokości 120 zł. Rada podważa też wysokość ustanowionych stawek w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym, które za sporządzenie i wniesienie skargi konstytucyjnej oraz za stawiennictwo na rozprawie wynosi 240 zł oraz za sporządzenie i wniesienie skargi konstytucyjnej oraz za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia tej skargi – 120 zł.

Zdaniem wnioskodawcy, stawki określone w przepisach zniechęcają do korzystania z fachowej pomocy prawnej w tego rodzaju sprawach oraz utraty przez adwokatów prawa do wynagrodzenia i prawa do klienteli. NRA stwierdziła, że prawo do klienteli jest prawem majątkowym, wchodzącym w skład przedsiębiorstwa i podlega ochronie. Podkreśliła też, że w związku z ustaleniem bardzo niskich stawek minimalnych w zaskarżonych przepisach (w wysokości 120 lub 240 zł) ustawodawca godzi się na to, że wynagrodzenie będzie przewyższać te stawki. W ocenie NRA zaskarżony system zasądzania zwrotu kosztów postępowania skutkuje tym, że klient adwokata (a pośrednio sam adwokat), mimo wygrania sprawy, ponosi przeważający ciężar kosztów swojej reprezentacji lub obrony, a Skarb Państwa (przegrywający) ponosi je jedynie w niewielkim stopniu. Zdaniem NRA, taki stan rzeczy rażąco narusza prawo do sądu (w sprawach karnych prawa do obrony) a w szczególności zasadę równości broni, a w rezultacie zniechęca obywatela do korzystania z pomocy prawnej fachowego pełnomocnika, prowadząc do utraty przez adwokatów ich wynagrodzenia oraz klienteli.

Trybunał Konstytucyjny stwierdził jednak, że wnioskodawca – NRA - nie jest podmiotem posiadającym w tej sprawie legitymację wnioskową w pełnym zakresie wniosku. W uzasadnieniu wskazał, że zrzeszenia przedstawicieli określonego zawodu (np. zaufania publicznego) mogą się domagać kontroli wyłącznie tych aktów normatywnych, które są bezpośrednio związane z wykonywaniem danej profesji. Trybunał stwierdza zaś, że część zaskarżonych przez NRA przepisów dotyczy bezpośrednio praw konstytucyjnych jedynie potencjalnych klientów adwokatów. Wynagrodzenie adwokata z wyboru określa umowa z klientem, nie rozporządzenie. Uregulowana w zaskarżonych przepisach wysokość opłat za czynności adwokackie stanowi podstawę do zasądzenia przez sądy kosztów zastępstwa prawnego i kosztów adwokackich dla strony postępowania a nie dla adwokata. Tak ustalona opłata za czynności adwokackie, zasądzana przez sąd na rzecz strony postępowania, nie prowadzi zatem – a przynajmniej nie bezpośrednio – do naruszenia prawa do sądu ani żadnego prawa majątkowego adwokatów. NRA nie może zaś występować z wnioskiem o zbadanie zgodności norma w interesie ogólnospołecznym (tzn. potencjalnych klientów adwokatów).

Postanowienie TK o odmowie nadania dalszego biegu wnioskowi nie dotyczy jednak tych punktów wniosku NRA, w których Rada kwestionowała zasady określenia wysokości wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu – implicite zatem TK uznał, że regulacja odnosząca się do tej właśnie problematyki mieści się „w zakresie działania” NRA w rozumieniu art. 191 ust. 1 pkt 4 Konstytucji.

czytaj pismo TK

Tagi: NRA, stawka, trybunał

Share on FacebookShare on TwitterShare on LinkedInSend Email