Przegląd orzecznictwa WSD

10.06.2013

Poniżej publikujemy wybrane orzecznictwo Wyższego Sądu Dyscyplinarnego. Przegląd przygotował adw. Michał Sienkiewicz, sędzia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego. 

Orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego od postanowienia Rzecznika Dyscyplinarnego ORA o odmowie wszczęcia postępowania dyscyplinarnego jest orzeczeniem Sądu II instancji od którego nie przysługuje odwołanie do Wyższego Sądu Dyscyplinarnego.

Problem związany z możliwością zaskarżenia do Wyższego Sądu Dyscyplinarnego orzeczeń Sądów Dyscyplinarnych wydanych w wyniku zaskarżenia postanowień Rzecznika Dyscyplinarnego o odmowie wszczęcia postępowania dyscyplinarnego przez długi czas był przedmiotem dyskusji, kontrowersji i rozbieżności w orzecznictwie samego Wyższego Sądu Dyscyplinarnego.

Postępowanie dyscyplinarne wobec adwokatów i aplikantów adwokackich regulują obecnie jedynie przepisy ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze /tekst jedn. Dz.U.Nr 146 z 2009 r. poz.1188 ze zm./ a także stosownie do art.95 n Prawa o adwokaturze odpowiednio stosowane przepisy kodeksu postępowania karnego.

Rozbieżności w stosowaniu tych przepisów spowodowane zostały wielokrotnie zmienianym stanem prawnym w tej materii.

W ustawie Prawo o adwokaturze obowiązywał początkowo art.95 a potem art.95 m dający Ministrowi Sprawiedliwości delegację do wydania po zasięgnięciu opinii Naczelnej Rady Adwokackiej szczegółowych przepisów o postępowaniu dyscyplinarnym. Na tej podstawie Minister Sprawiedliwości w dniu 23 lipca 1998 r. wydał Rozporządzenie w sprawie postępowania dyscyplinarnego w stosunku do adwokatów i aplikantów adwokackich /Dz.U.Nr 99 poz.635/.

Do 2004 r. przepis § 15 tego Rozporządzenia dawał możliwość odwołania od postanowienia rzecznika dyscyplinarnego o odmowie wszczęcia dochodzenia do sądu dyscyplinarnego. W Rozporządzeniu z dnia 9 marca 2004 r. Minister Sprawiedliwości dał stronom prawo wniesienia zażalenia od postanowień Sądu Dyscyplinarnego do Wyższego Sądu Dyscyplinarnego. Od tego czasu w rozpatrywanej kwestii istniała trójinstancyjność postępowania dyscyplinarnego.

Ustawa z dnia 29 marca 2007 r. o zmianie ustawy Prawo o adwokaturze /Dz.U.Nr 80 poz.540/  uchyliła art.95 m dający prawo Ministrowi Sprawiedliwości do wydawania szczegółowych przepisów o postępowaniu dyscyplinarnym.

Skoro uchylono ustawową podstawę do wydawania rozporządzenia z tą chwilą dotychczas obowiązujące rozporządzenie utraciło moc prawą.

Konsekwencją przedstawionych wyżej zmian przepisów prawnych jest to, że proceduralną podstawą orzekania w postępowaniu dyscyplinarnym są obecnie jedynie przepisy ustawy Prawo o adwokaturze oraz odpowiednio stosowane /w oparciu o art.95 n PoA/ przepisy kodeksu postępowania karnego.

Przepis art.426 § 1 k.p.k. stanowi, że od orzeczeń wydanych przez sąd odwoławczy na skutek odwołania nie przysługuje środek odwoławczy. Przepis ten realizuje zasadę dwuinstancyjności postępowania. Podstawą zaskarżenia postanowień o odmowie wszczęcia dochodzenia stanowią w kodeksie postanowienia karnego przepisy art.306 § 1 k.p.k. w zw. z art. 325 a § 2 k.p.k.

„Odpowiednie” zastosowanie k.p.k. w postępowaniu dyscyplinarnym w adwokaturze powoduje, że od postanowienia Rzecznika Dyscyplinarnego przysługuje odwołanie do Sądu Dyscyplinarnego jako sądu odwoławczego, a postanowienie sądu jako rozstrzygnięcie zapadłe w II instancji jest niezaskarżalne.

Takie stanowisko zostało przyjęte i jest podzielane przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny w jego obecnym orzecznictwie.

 

Możliwość tymczasowego zawieszenia w czynnościach zawodowych w toku postępowania dyscyplinarnego przewidziana w art. 95 j Prawa o adwokaturze różni się od kary dyscyplinarnej przewidzianej w art.81 ust.1 pkt. 4 tej ustawy m.in. tym, że nie zakreśla ram czasowych tymczasowego zawieszenia w czynnościach zawodowych i nie obliguje Sądu Dyscyplinarnego do określenia czasu jego trwania.

W orzeczeniu Wyższego Sądu Dyscyplinarnego z dnia 21 kwietnia 2012 r. /sygn. akt WSD 32/2010/ sąd tej zajął się wyjaśnieniem kwestii treści orzeczeń Sądu Dyscyplinarnego w przypadku orzeczenia tymczasowego zawieszenia w czynnościach zawodowych w oparciu o art. 95 j PoA i określenia długości jego trwania i odniesienia treści tego przepisu do art.81 ust.1 pkt.4.

Wyższy Sąd Dyscyplinarny wskazał na zasadniczą różnicę między karą dyscyplinarną przewidzianą w art. 81 ust.1 pkt 4 PoA , która to kara może być orzeczona wyłącznie za popełnienie przewinienia dyscyplinarnego i musi być określona na czas od trzech miesięcy do pięciu lat, a instytucją tymczasowego zawieszenia w czynnościach zawodowych określoną w przepisie art. 95 j PoA.

Tymczasowe zwieszenie w czynnościach zawodowych przez sąd dyscyplinarny może być orzeczone w stosunku do adwokata lub aplikanta adwokackiego tylko wówczas gdy toczy się przeciwko niemu postępowanie dyscyplinarne i tylko w szczególnie uzasadnionych okolicznościach sprawy.

Tymczasowe zwieszenie w czynnościach zawodowych zbliżone jest w swojej funkcji i znaczeniu do środków zabezpieczających przewidzianych w kodeksie postępowania karnego i pełni podobną funkcję prewencyjną.

Przepis art. 95 j przewiduje obligatoryjne zwieszenie w czynnościach zawodowych w przypadku zastosowania wobec adwokata lub aplikanta adwokackiego tymczasowego aresztowania i w wypadku, gdy nie zostało wszczęte w chwili orzekania tego środka postępowanie dyscyplinarne sąd dyscyplinarny ogranicza czas jego stosowania na czas trwania tymczasowego aresztowania. W pozostałych przypadkach sąd dyscyplinarny nie określa okresu trwania tymczasowego zwieszenia w czynnościach zawodowych, co oznacza że może on być uchylony w każdym czasie i orzeczenie to podlega kontroli z urzędu przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny co do zasadności jego stosowania, jeżeli okres zawieszenia trwa więcej niż trzy miesiące.

 

Pisemne wyjaśnienia składane przez adwokata lub aplikanta adwokackiego w ramach postępowania wyjaśniającego przed wszczęciem dochodzenia w postępowaniu dyscyplinarnym nie podlegają rygorom art.300 k.p.k. w zw. z art.95 n ustawy Prawo o adwokaturze i mogą stanowić dowód w sprawie.

W orzeczeniu z dnia 8 września 2012 r. /sygn. akt WSD 62/12/ Wyższy Sąd Dyscyplinarny zajął się kwestią dopuszczalności przeprowadzenia dowodu z wyjaśnień złożonych przez adwokata przed wszczęciem postępowania dyscyplinarnego. W rozpatrywanej sprawie adwokat udzielił wyjaśnień pisemnych na żądanie Dziekana ORA, a następnie po wszczęciu postępowania dyscyplinarnego przeciwko niemu odmówił składania wyjaśnień jako obwiniony.

Przed Wyższym Sądem Dyscyplinarnym adwokat ten powołując się na treść art. 300 k.p.k. w zw. z art.95 n PoA  twierdził, że jego wyjaśnienia złożone na piśmie wobec Dziekana ORA z uwagi na brak pouczenia o prawie odmowy zeznań nie mogą być dowodem w postępowaniu dyscyplinarnym.

Wyższy Sąd Dyscyplinarny stosując odpowiednio przepisy kodeksu postępowania karnego w oparciu o przepis art.95 n PoA stwierdził, że obwiniony w postępowaniu przed wszczęciem postępowania dyscyplinarnego składając na piśmie swoje wyjaśnienia, będąc czynnym adwokatem, z racji posiadanej wiedzy, w szczególności z racji posiadanej wiedzy o prawie odmowie składania wyjaśnień i nie korzystając z tych uprawnień – nie może skutecznie zanegować tych wyjaśnień jako dowodu w postępowaniu dyscyplinarnym.

 

Przepisy Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu nie mogą stanowić samodzielnej podstawy odpowiedzialności dyscyplinarnej, gdyż nie są to przepisy rangi ustawowej lecz zamieszczone w akcie wewnętrznym, wydanym przez organ samorządu zawodowego czyli w formie uchwały Naczelnej Rady Adwokackiej.

W orzeczeniu Wyższego Sądu Dyscyplinarnego z dnia 26 maja 2012 r. /sygn. akt WSD 126/11/  stwierdził, że podstawą prawną odpowiedzialności o charakterze represyjnym a taką są orzeczenia sądów dyscyplinarnych może stanowić jedynie przepis rangi ustawowej a taką podstawą jest przepis art. 80 ustawy Prawa o adwokaturze. Przepisy Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu takiej podstawy nie stanowią jako przepisy ustanowione w akcie wewnętrznym.

Analizując podstawy odpowiedzialności dyscyplinarnej Wyższy Sąd Dyscyplinarny, przy przywołaniu także wyroku Sądu Najwyższego z dnia 15 lipca 2010 r. /SDI 12/10 / stwierdził, że przepis art. 80 Prawa o adwokaturze przewiduje cztery różne podstawy odpowiedzialności dyscyplinarnej a mianowicie:

1/ postępowanie sprzeczne z prawem

2/ postępowanie sprzeczne z zasadami etyki i godności zawodu

3/ naruszenie obowiązków zawodowych

4/ niespełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia, o którym mowa w art.8a ust.1 PoA.

Trzy pierwsze podstawy mają charakter blankietowy, a więc samodzielnie nie pozwalają na ustalenie, czy określone zachowanie wypełnia ustawowe znamiona przewinienia dyscyplinarnego, a zatem dla przyjęcia odpowiedzialności dyscyplinarnej konieczne jest nie tylko określenie, w której z wymienionych postaci sąd dyscyplinarny upatruje podstaw odpowiedzialności obwinionego, ale nadto także wskazanie normy konkretyzującej /np. w wypadku postępowania sprzecznego z prawem – wskazanie konkretnego przepisu prawa naruszonego przez adwokata, w wypadku drugiej z wyżej wymienionych podstaw – wskazanie konkretnej zasady uregulowanej z Zbiorze Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu, w wypadku zaś trzeciej z podstaw – wskazania konkretnego obowiązku, określonego bądź w powoływanym Zbiorze Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu, bądź to w innej wewnętrznej regulacji korporacyjnej, bądź też wynikającego z historycznie ukształtowanego zwyczaju, potwierdzonego jednolitą, konsekwentną linią orzecznictwa sądów dyscyplinarnych.

Sąd dyscyplinarny winien jest dokonać precyzyjnego opisu czynów uznawanych za delikty dyscyplinarne i wskazać, która z podstaw odpowiedzialności dyscyplinarnej ma zastosowanie w konkretnej sprawie wówczas, gdy przepis ustawy przewiduje alternatywne podstawy tej odpowiedzialności. Orzeczenie sądu dyscyplinarnego musi być oparte o przepis rangi ustawowej, a akty wewnętrzne mają jedynie posiłkową konkretyzującą rolę.

 

Naganność postępowania wynikająca z toczącego się przeciwko adwokatowi postępowania dyscyplinarnego lub karnego nie może stanowić samodzielnej przesłanki zawieszenia w czynnościach zawodowych na podstawie art. 95 j Prawa o adwokaturze bez wskazania dalszych , konkretnych szczególnie uzasadnionych okoliczności  sprawy.

W orzeczeniu Wyższego Sądu Dyscyplinarnego z dnia 1 września 2012 r. /sygn. akt WSD 92/12 / potwierdzony został  pogląd, że instytucja zawieszenia w czynnościach zawodowych adwokata lub aplikanta adwokackiego ma charakter nadzwyczajny i wyjątkowy. Samo prowadzenie postępowania dyscyplinarnego lub karnego przeciwko adwokatowi lub aplikantowi adwokackiemu jest warunkiem koniecznym lecz dalece niewystarczającym dla stosowania instytucji zawieszenia w czynnościach zawodowych. Przekonanie o naganności popełniania przewinienia dyscyplinarnego lub czynu karalnego nie może być jedyną przesłanką uzasadniającą tymczasowe zwieszenie w czynnościach zawodowych oprócz tych przesłanek zaistnieć muszą szczególne uzasadnione okoliczności tej sprawy na które musi powołać się sąd dyscyplinarny stosując ten restrykcyjny i dolegliwy środek.

 

Adw. Michał Sienkiewicz

 Sędzia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego

 

Share on FacebookShare on TwitterShare on LinkedInSend Email