O zgodności z Konstytucją nowelizacji Prawa o ustroju sądów powszechnych

09.01.2013

To tytuł wykładu, który wygłosił prof. Bogusław Banaszak podczas seminarium w Częstochowie, które odbyło się w dniach 12-13 grudnia 2012 r.

Wizyta prof. zw. dr hab. dr h.c. mult. Bogusława Banaszaka, kierownika Katedry Prawa Konstytucyjnego na Wydziale Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego, odbyła się na zaproszenie Zespołu Badawczego Europejskiego Prawa Prywatnego i Porównawczego Akademii Jana Długosza w Częstochowie. Rozpoczęła się od spotkania z władzami Akademii: prof. Zygmuntem Bąkiem, rektorem, oraz prof. Romualdem Derbisem, dziekanem Wydziału Nauk Społecznych. Następnie prof. Bogusław Banaszak wziął udział w seminarium naukowym „Ubi societas ibi ius”, którego zasadniczą częścią był jogo wykład monograficzny pt. „O zgodności z Konstytucją nowelizacji Prawa o ustroju sądów powszechnych”.

Wykład poprzedziły krótkie wystąpienia: prof. Arkadiusza Wudarskiego, kierownika Zespołu Badawczego, a także rektora Akademii oraz dziekana Wydziału Nauk Społecznych. Sylwetkę naukową prof. Bogusława Banaszaka przybliżył mgr Krzysztof Mucha, członek Zespołu Badawczego.

W swoim wystąpieniu prof. Bogusław Banaszak przedstawił swoje uwagi o zgodności z Konstytucją RP nowelizacji przepisów o ustroju sądów powszechnych z 18 sierpnia 2011 roku, która obecnie weszła już w życie i wprowadza m.in. oceny okresowe sędziów oraz modyfikuje strukturę i model zarządzania sądami. Prof. Banaszak uczynił przedmiotem analizy ocenę konstytucyjności zarówno samego postępowania legislacyjnego, jak też ocenę wprowadzonych regulacji i zmian systemowych. Uwagi prelegenta sprowadzają się do następujących konstatacji:



  1. Przepisy nowelizujące ustawę Prawo o ustroju sądów powszechnych, uchwalone w 2011 roku, naruszają reguły tzw. przyzwoitej legislacji, ponieważ zakres merytoryczny zmian, które objęła nowelizacja jest tak duży, a skala zmian systemowych na tyle poważna, iż zgodnie z Zasadami Techniki Prawodawczej, ustawodawca winien opracować i uchwalić nowy akt prawny.


  2. Ustawodawca, w trakcie prac legislacyjnych nad nowelizacją, nie przestrzegał w zadowalającym stopniu akcentowanej w doktrynie konieczności przeprowadzenia konsultacji publicznych. Z tej też przyczyny, błędem było nie przedstawienie projektu zmian prawnych w przedmiotowej ustawie Prezydentowi oraz Instytutowi Pamięci Narodowej.


  3. Przepisy dotyczące administracyjnego nadzoru Ministra Sprawiedliwości nad sądami oraz menadżerskiej formy zarządzania sądami przez nowo powołanych dyrektorów są na tyle nieprecyzyjne i mało spójne, iż nie dają pełnej gwarancji zachowania reguł nieingerencji w sferę niezawisłości sędziowskiej.


  4. Przepisy pozwalające władzy wykonawczej, w osobie Ministra Sprawiedliwości, na ingerowanie w drodze rozporządzenia w strukturę sądownictwa, poprzez m.in. możliwość likwidacji sądów, naruszają art. 173 i 180 Konstytucji RP.


  5. Ustalanie terytorialnego zakresu kognicji sądów nie powinno być przekazywane w ręce władzy wykonawczej. Jest to niezgodne z art. 176 ust. 2 Konstytucji RP stanowiącym, że ustrój sądów i postępowanie przed nimi określa ustawa.


  6. Wprowadzenie przepisów dotyczących systemu oceny pracy i planowania rozwoju zawodowego sędziego może naruszać konstytucyjny zapis o niezawisłości sędziowskiej, wyrażonej w art. 178 ust. 1 Konstytucji, gdyż kryteria oceny zostały sformułowane w sposób nieostry i niejednoznaczny terminowo.




Podstawowa konkluzja, płynącą z treści zaprezentowanych w wykładzie, sprowadza się do tezy, iż cała nowelizacja Prawa o ustroju sądów powszechnych z 2011 roku może być w znacznej mierze niezgodna z Konstytucją. Wszyscy czekają zatem na werdykt Trybunału Konstytucyjnego, który ma rozpatrzyć skargę Krajowej Rady Sądownictwa dotycząca konstytucyjności wielu przepisów omawianej nowelizacji.

Wykład był wprowadzeniem do szerokiej i bardzo żywej dyskusji panelowej, w której udział wzięli między innymi Robert Grygiel, prezes Sądu Okręgowego, Robert Wypych, Prokuratura Okręgowa, naczelnik V Wydziału Śledczego, Dariusz Sałajewski, wiceprezes Krajowej Izby Radców Prawnych oraz adw. Wojciech Mądrzycki, a także przedstawiciele zagranicznych ośrodków naukowych, do których seminarium było transmitowane: Europejskiego Uniwersytetu Viadrina we Frankfurcie nad Odrą oraz Uniwersytetu w Osnabruck.

Uczestnicy dyskusji w większości wyrazili swoją dezaprobatę dla rozwiązań normatywnych zawartych w omawianej nowelizacji oraz obawę o zachowanie pełnej niezawisłości sędziowskiej w tak ukształtowanym stanie prawnym. Uczestnicy seminarium zadali prof. Banaszakowi wiele pytań, które w zdecydowanej mierze dotyczyły obecnego stanu polskiego wymiaru sprawiedliwości w kontekście ustrojowym pod rządami obowiązującej ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz konsekwencji zmian systemowych w obrębie sądownictwa na funkcjonowanie tak obywateli, jak i szeregu instytucji publicznych.

Z zaproszenia członków Zespołu Badawczego, skorzystało również wiele ważnych osób życia publicznego, w tym przedstawiciele zawodów prawniczych: wiceprezesi częstochowskich sadów, sędziowie, prokuratorzy, dziekani korporacji prawnych, radcowie prawni i adwokaci. Nie zabrakło również przedstawicieli władz uczelni oraz samych studentów.

Wykład prof. Banaszaka odbył się w ramach seminarium naukowego, która jest jedną z form aktywności naukowo-badawczej Zespołu Badawczego Europejskiego Prawa Prywatnego i Porównawczego, powołanego i kierowanego przez prof. Arkadiusza Wudarskiego. Zespół Badawczy powstał przy wsparciu Fundacji im. Alexandra von Humboldta i prowadzi badania naukowe z zakresu komparatystyki prawa przy ścisłej współpracy z wiodącymi ośrodkami zagranicznymi, przede wszystkim z Niemiec i Austrii. W tych ramach, realizowane są międzynarodowe projekty badacze, odbywają się konferencje, seminaria oraz wykłady gościnne, na które zapraszane są osobistości życia publicznego oraz naukowego z kraju i zagranicy.

Seminarium naukowe „Ubi societas ibi ius” odbywa się przy stałej współpracy z European Legal Studies Institute (Uniwersytet w Osnabrück) oraz Katedrą Polskiego i Europejskiego Prawa Prywatnego (Europejski Uniwersytet Viadrina we Frankfurcie nad Odrą), gdzie jest transmitowane na żywo za pomocą najnowszych technik informacyjnych.

Patronat honorowy nad wykładem objęli: prezes Sądu Okręgowego w Częstochowie, Polsko-Niemiecki Instytut Badawczy w Collegium Polonicum oraz Centrum Studiów o Polsce (Europejski Uniwersytet Viadrina we Frankfurcie nad Odrą).

adw. Wojciech Mądrzycki

Share on FacebookShare on TwitterShare on LinkedInSend Email