Dostęp do zawodu adwokata bez zmian - wyrok TK

12.02.2013

Trybunał Konstytucyjny uznał, że przepisy dotyczące dostępu do zawodu adwokata dla osób, które nie odbyły aplikacji adwokackiej i nie złożyły egzaminu adwokackiego oraz przepisy dotyczące kompetencji ministra sprawiedliwości w zakresie organizacji egzaminów zawodowych są zgodne z konstytucją.

12 lutego Trybunał rozpoznał wniosek złożony w tej sprawie przez Naczelną Radę Adwokacką (K 6/12).

Przed Trybunałem Adwokaturę reprezentowali adw. dr Szymon Byczko i adw. dr Michał Jackowski. Adwokaci podkreślali przede wszystkim znaczenie sprawowania pieczy nad wykonywaniem zawodu adwokata, jaką daje art. 17 ust. 1 Konstytucji RP oraz istotę jasności przepisów, spełniających zasadę rzetelnej legislacji.

W uzasadnieniu TK orzekł, że konstytucja reguluje sprawowanie pieczy nad wykonywaniem zawodu przez samorządy zawodów zaufania publicznego, ale w granicach wyznaczonych przez ustawodawcę. W ocenie Trybunału przepisy uzależniające możliwość uzyskania wpisu na listę adwokatów bez obowiązku złożenia egzaminu adwokackiego albo dopuszczenia do egzaminu adwokackiego bez odbycia aplikacji adwokackiej, od legitymowania się faktycznym wykonywaniem przez odpowiedni czas wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego nie naruszają konstytucji.

Stwierdzono też, że w zakresie zaskarżonych przepisów ustawodawca działał w granicach przysługującej mu swobody regulacyjnej. Odpowiedni udział samorządu winien być rozumiany przy tym jako możliwość jego uczestniczenia w określaniu zakresu egzaminu, a w dalszej kolejności - zgodnie z naturą egzaminu - jako uczestnictwo w sprawdzaniu umiejętności niezbędnych do wykonywania zawodu. Ponieważ samorządowi zawodowemu zagwarantowano wpływ na zakres, przebieg oraz ocenę wyników przeprowadzanego egzaminu adwokackiego, Trybunał Konstytucyjny nie dopatrzył się w przepisach regulujących przygotowanie oraz przeprowadzenie tego egzaminu naruszenia konstytucji.

- Drzwi do zawodu adwokata są otwarte i nie chcemy ich w żadnym wypadku zamykać. Jednak obowiązkiem samorządu adwokackiego jest troska o wykonywanie zawodu na jak najwyższym poziomie i aby osoby, które dołączają do palestry miały jak najlepsze kwalifikacje. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że ustawodawca nie obniżył tej poprzeczki, zatem przyjmujemy decyzję Trybunału ze zrozumieniem. - powiedział adw. Andrzej Zwara, prezes NRA. Dodał, że wyrok można było przewidzieć, gdyż w ubiegłym roku podobny zapadł po rozpatrzeniu wniosku, jaki złożyła Krajowa Rada Radców Prawnych. Podkreślił również zasługi pełnomocników w sprawie. - Dziękuję adw. dr. Szymonowi Byczko oraz adw. dr. Michałowi Jackowskiemu za pracę jaką włożyli w ten wniosek i za merytoryczne argumenty jakie dzisiaj przedstawili przed Trybunałem.

Podczas posiedzenia pełnomocnicy NRA dowodzili, że osoby z wymaganą praktyką prawniczą, którym po wskazanym w ustawie upływie czasu przysługuje wpis na listę adwokatów nie mają odpowiedniego doświadczenia w sprawach karnych. Nie obowiązuje ich tajemnica adwokacka więc klienci nie mogą im wyjawiać swoich spraw. W porównaniu do aplikantów adwokackich mają też ograniczony dostęp do dokumentów. Adwokaci kwestionowali też przepis dopuszczający doktorów prawa do wykonywania zwodu adwokata bez odbycia aplikacji i zdania egzaminu zawodowego jako sprzeczny z konstytucją ze względu na zbyt rozbieżne cele szkolenia doktorów prawa i aplikantów adwokackich oraz na różny charakter i tematykę zajęć na studiach doktoranckich i aplikacji.

Pełnomocnicy NRA podkreślali, że adwokatura w ostatnich latach dynamicznie rozwija się pod względem liczbowym. Powołali się na statystyki, z których wynika, że osoby po aplikacji zdecydowanie lepiej zdają egzamin (83%), niż pozostałe osoby (43%). Jednocześnie podkreślano, że obecny model egzaminu zawodowego, który przygotowuje minister sprawiedliwości nie spełnia wymogu sprawowania pieczy nad wykonywaniem zawodu przez samorząd adwokacki. Samorząd pełni rolę opiniodawczą, pomocniczą, natomiast to minister sprawuje nadzór nad egzaminem. Dotyczy to również kompetencji ministra w kwestii wpisu na listę. Często minister wpisuje osoby mimo negatywnego wniosku samorządu. – Mamy do czynienia z erozją sprawowania pieczy przez samorządy. – powiedział adw. dr Szymon Byczko. Wnioskodawcy podkreślali, że w interesie społecznym jest odpowiednia liczba adwokatów o odpowiednich kwalifikacjach.

Sejm reprezentował poseł Andrzej Duda, który wnioskował za umorzeniem postępowania, uznając że NRA niedostatecznie uzasadniła wniosek. Poseł odniósł się do argumentu braku doświadczenia w sprawach karnych. Przyznał, że ustawodawca nie wymaga żeby wszystkie osoby wpisane na listę adwokatów świadczyły pomoc prawną w sprawach karnych. Ponadto twierdził, że to od adwokata – pracodawcy zależy do jakich spraw dopuści swojego pracownika. Uznał, że taki nadzór adwokata nad pracownikiem to również sprawowanie pieczy nad wykonywaniem zawodu. Z kolei za wpisem doktorów prawa na listę adwokacką przemawia ścisła specjalizacja w dziedzinie, w której się doktoryzują.

Przedstawiciel władzy ustawodawczej dowodził też, że samorząd adwokacki ma wpływ na egzamin adwokacki, bowiem na ośmiu członków komisji egzaminacyjnej czterech to adwokaci.

W podobnym tonie wypowiadał się przedstawiciel Prokuratury Generalnej. Dodał, że Trybunał w ubiegłym roku rozstrzygał bliźniaczy wniosek, złożony przez Krajową Radę Radców Prawnych.

Przypomnijmy, że Adwokatura w swoim wniosku za niezgodne z konstytucją uznała przepisy ustawy Prawo o adwokaturze w zakresie:

1)      art. 66 ust. 1 pkt 4 lit. b ustawy z art. 2 Konstytucji RP – zwalniający z wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego osoby, które zdały egzamin sędziowski lub prokuratorski po dniu 1 stycznia 1991 r. oraz w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę adwokatów, łącznie przez okres co najmniej 3 lat wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 4a ust. 1, lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych oraz art. 66 ust. 2 pkt 3 ustawy z art. 2 Konstytucji RP dopuszczający do egzaminu adwokackiego bez odbycia aplikacji adwokackiej, do którego mogą przystąpić osoby, które po ukończeniu wyższych studiów prawniczych przez okres co najmniej 5 lat w okresie nie dłuższym niż 10 lat przed złożeniem wniosku o dopuszczenie do egzaminu wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego w kancelarii adwokackiej bądź radcowskiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej.

2)      art. 66 ust. 1 pkt 4 lit. b i art. 66 ust. 2 pkt 3 ustawy w zakresie, w jakim dotyczą osób wykonujących wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej na podstawie umowy cywilnoprawnej, z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP.

3)      art. 68 ust. 3 pkt 5 i art. 78a ust. 4 pkt 6 ustawy z art. 2 Konstytucji RP, mówiący o dołączeniu do wniosku o wpis na listę adwokatów umowy o pracę wraz z dokumentami określającymi zakres obowiązków lub zaświadczeniami od pracodawcy określającymi zakres obowiązków, lub umowy cywilnoprawne wraz z oświadczeniem o złożeniu deklaracji do właściwego urzędu skarbowego oraz zapłaceniu podatku wynikającego z tytułu tych umów - w przypadku osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 4 i 5.

4)       art. 66 ust. 1 pkt 5 ustawy z art. 2 i art. 17 ust. 1 Konstytucji RP dotyczący zwolnienia z wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i przystąpienia do egzaminu zawodowego osób, które posiadają stopień naukowy doktora nauk prawnych oraz w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę adwokatów, łącznie przez okres co najmniej 3 lat.

5)      art. 77a, art. 78 ust. 1, 3, 4, 8, 9 i 15, art. 78d, art. 78e i art. 78h ustawy z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP dotyczący kompetencji ministra sprawiedliwości w zakresie organizacji egzaminów zawodowych.

Tagi: aplikacja, prawo o adwokaturze, trybunał, egzamin

Share on FacebookShare on TwitterShare on LinkedInSend Email