Równość wobec prawa - jak jest dziś?

28.11.2014

„Równość w dostępie do praw gwarantowanych w systemie Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności – aktualny stan i wyzwania”  to temat VIII  Seminarium Warszawskiego, nad którym patronat honorowy objął sekretarz generalny Rady Europy - Thorbjorn Jagland.



Komisja Praw Człowieka przy Naczelnej Radzie Adwokackiej była reprezentowana między innymi przez adw. Zofię Daniszewską-Dek, adw. Agatę  Helenę Skórę oraz adw. Bogdanę Słupską-Uczkiewicz.

Seminarium zorganizowali Minister Spraw Zagranicznych i Pełnomocnik Rządu d.s. Równego Traktowania, odbyło się ono w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów w dniu 24 października.


Obrady Seminarium  poprzedzone  zostały uroczystym  otwarciem  wystawy „Wszyscy równi- prawa człowieka oczami dziecka” stanowiącej zbiór prac nagrodzonych w konkursie plastycznym, ogłoszonym przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych we Współpracy z Ministerstwem Edukacji Narodowej. Prof. Artur Nowak-Far, podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych dokonując otwarcia wystawy wyjaśnił, że  dwanaście eksponowanych prac najlepiej ujmujących zagadnienie praw człowieka, wyłoniono spośród 100  nadesłanych na konkurs ilustracji dziecięcych.



Następnie wygłoszone zostały trzy wykłady inauguracyjne, poświęcone tematyce równości i niedyskryminacji.

Prof. Małgorzata Fuszara, pełnomocniczka rządu ds. równego traktowania, podkreśliła uniwersalne  znaczenie idei wolności i równości wyrażonej w pracach dzieci  oraz wagę edukacji  i promocji tych wartości wśród najmłodszych. Lwia część  jej  wystąpienia poświęcona była jednak równości praw osób starszych, ze szczególnym uwzględnieniem praw kobiet  oraz  wyzwań jakie pojawiły się  w związku ze starzeniem się  społeczeństwa polskiego. Prelegentka zwróciła uwagę na potrzebę prowadzenia ukierunkowanej polityki społecznej, przy uwzględnieniu specyficznych cech i  potrzeb  charakteryzujących populację ludzi starszych. Wskazała na potrzebę tworzenia konkretnych programów oraz przestrzegania dobrych praktyk identyfikując obszary  ich oddziaływania, takie jak: ochrona zdrowia  i dostęp do usług medycznych, opieka geriatryczna, wsparcie dla osób starszych dotkniętych przemocą, aktywizacja zawodowa i dostęp do rynku pracy oraz edukacji starszych pracowników.  W kontekście tych wyzwań za kluczowe prelegentka uznała inicjatywy mające na celu  przeciwdziałanie dyskryminacji oraz  przestrzeganie dobrych praktyk eliminujących dyskryminację – zwłaszcza wobec kobiet, które są szczególnie narażone na wykluczenie lub dyskryminację ze względu na wiek.

Prof. Artur Nowak-Far położył nacisk na znaczenie dla ochrony praw jednostki Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, która niezmiennie stanowi źródło  inspiracji dla kolejnych edycji Seminarium Warszawskiego. Podkreślił, że sukces Konwencji jest efektem starań państwa, ale również  środowisk pozarządowych, promujących prawa człowieka. Prelegent zwrócił uwagę, że zagadnienie równości musi być widziane z perspektywy regulacji zawartych w Protokole nr 12 do Konwencji zawierającym generalny zakaz dyskryminacji, niezależny od zakazu sformułowanego w art. 14 Konwencji. Dotyczy on takich dziedzin jak: zatrudnienie i sprawy socjalne, prawo rodzinne, dostęp do wymiaru sprawiedliwości, w tym również do prawa do obrony w postępowaniu przedsądowym, dostęp  do opieki zdrowotnej, do oświaty, do stanowisk publicznych, do możliwości pozyskiwania funduszy publicznych i  subsydiów. Wreszcie Protokół nr 12 stanowić powinien  wzorzec postulowanych zmian w krajowym porządku prawnym koniecznych ze względu na zakaz dyskryminacji.

Prof. Mirosław Wyrzykowski, przedstawiciel Europejskiej Komisji przeciw Rasizmowi i Nietolerancji (ECRI) skoncentrował się na analizie idei równości, która „polega na niwelowaniu nierówności wynikających z czynników przypadkowych”. Zdefiniował problemy związane z nietolerancją, ksenofobią, antysemityzmem, homofobią i innymi przejawami naruszenia zakazu niedyskryminacji, precyzując zadania władzy publicznej w tym obszarze oraz wskazując na dostępne instrumenty, służące zwalczaniu tych zjawisk. Prelegent omówił również dorobek Europejskiej Komisji przeciw Rasizmowi i Nietolerancji afiliowanej przy Radzie Europy oraz wagę raportów sporządzanych przez to gremium dla właściwego rozpoznania obszarów nietolerancji, ksenofobii, rasizmu i innych zjawisk, wynikających z tego rodzaju postaw, jak również dla poszukiwania właściwych środków zaradczych w celu ich eliminacji z życia społeczeństw.

Właściwa część Seminarium podzielona została na trzy panele tematyczne. Wzięli w nich udział liczni eksperci międzynarodowi i krajowi, wybitni przedstawiciele środowisk akademickich oraz praktyków, którzy jako moderatorzy i paneliści analizowali problematykę równości i zakazu dyskryminacji, zarówno w kontekście obowiązujących regulacji prawnych, międzynarodowych i krajowych jak i w aspekcie konieczności zapewnienia rzeczywistej ochrony praw jednostek oraz grup społecznych narażonych na dyskryminację.

Panel pierwszy moderowany był przez Dawida Milnera z Dyrektoriatu ds. Praw Człowieka i Praworządności Rady Europy, który podkreślił ochronną funkcję Protokołu nr 12 wobec narastających w Europie zjawisk nierówności i nietolerancji, wskazując iż tylko 18 państw spośród 47 krajów Rady Europy ratyfikowało ten dokument. Zdefiniował dyskryminację, jako celowe dążenie do nierówności, które nacechowane jest brakiem proporcjonalności w działaniu. Wyjaśnił, że Protokół nr 12 nie dotyczy relacji i spraw prywatnych, a wynikająca z niego ochrona przed dyskryminacją odnosi się wyłącznie do działań władzy publicznej i obszarów objętych jej kompetencją.

Temat praw mniejszości, stereotypów oraz potencjału dyskryminacyjnego w polskim społeczeństwie podjął dr Łukasz Jurczyszyn z Uniwersytetu Warszawskiego, prezentując wyniki przeprowadzonych badań w tym obszarze. Zakres prac badawczych obejmował m.in. Rosję, a także Francję, która zdołała wypracować konkretne praktyki zwalczania dyskryminacji, a przyjęte w tym kraju rozwiązania stanowić mogą pozytywny przykład dla innych państw.

Następne wystąpienia poświęcone były analizie argumentów i racji, dotyczących  ratyfikacji Protokołu nr 12. Dlaczego warto przystąpić do Protokołu nr 12 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności? - na tak sformułowane pytanie odpowiedziała Stefica Staznik, pełnomocnik rządu chorwackiego ds. postępowań przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka, podkreślając że ratyfikacja Protokołu 12. podniosła poziom ochrony praw człowieka w Chorwacji oraz skutkowała promocją równości i niedyskryminacji przez różne instytucje państwowe. Prelegentka zajęła się także relacją pomiędzy zakresem ochrony wynikającym z Protokołu nr 12  oraz z art. 14 Konwencji. Nie ulega wątpliwości, że zakaz dyskryminacji przewidziany w art. 1 Protokołu nr 12 jest powszechny i uniwersalny, wskutek czego ochrona na jego podstawie jest dalej idąca niż ochrona wynikająca z art. 14 Konwencji, która ogranicza się do praw w niej zagwarantowanych.

Lusie Holck, zastępca dyrektora w Duńskim Instytucie Praw Człowieka przedstawiła racje i przyczyny, dla których Dania nie przystąpiła do Protokołu nr 12 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka Podstawowych Wolności, podkreślając obawy klasy politycznej m.in. ze względu na obowiązki, jakie na państwo nakłada ratyfikacja tego dokumentu.

W panelu drugim prowadzonym przez Teresę Flemming-Kuleszę, prezes Izby Pracy Sądu Najwyższego, poruszona została problematyka równości w korzystaniu z praw zagwarantowanych w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka przez  osoby  niepełnosprawne, ubogie, chore, uchodźców i inne mniejszości.

Prof. Irena Lipowicz, rzecznik praw obywatelskich, w wykładzie o równości  w dostępie osób niepełnosprawnych do korzystania z praw gwarantowanych im przez Konwencję o Ochronie Prawa Człowieka i Podstawowych Wolności, zwróciła uwagę na efekty  działań swego urzędu, ukierunkowanych na dopuszczenie tych osób  do udziału w życiu społecznym. Z entuzjazmem przytoczyła przykłady innowacyjnych inicjatyw społecznych w Stargardzie Szczecińskim, realizowanych przy udziale samorządu lokalnego na rzecz osób niepełnosprawnych oraz  innych dotkniętych wykluczeniem. Pani rzecznik wykazała, jak bardzo pożądana jest ratyfikacja Protokołu nr 12 przez Polskę, gdyż dopiero możliwość zaskarżenia urealni prawa podlegające ochronie na podstawie tego dokumentu.

Prof. Andrzej Świątkowski, wiceprzewodniczący Komitetu Spraw Społecznych Rady Europy, zreferował ogólny obowiązek państwa zapewnienia pomocy społecznej i medycznej wszystkim osobom, znajdującym się na jego terytorium. W tym celu postulował  ratyfikację  zrewidowanej  Europejskiej Karty Praw Społecznych oraz dostosowanie prawa krajowego do standardów Rady Europy w tej dziedzinie. Wskazywał  na potrzebę harmonizacji modelu krajowego w zakresie dostępu do świadczeń socjalnych z modelem europejskim.

Prof. Jacek Chlebny, sędzia NSA oraz prezes WSA w Warszawie omówił wpływ orzecznictwa sądów europejskich na ochronę praw uchodźców w Polsce oraz obowiązki polskich sądów w procedurze azylowej. Wskazał na orzeczenia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz Trybunału Sprawiedliwości, wyznaczające  standardy proceduralne, które muszą być respektowane i stosowane przez sądy krajowe.

Prof. Yvonne Donders z Uniwersytetu w Amsterdamie zapowiedziała, że ostatni panel poświęcony będzie tematyce zróżnicowania kulturowego, które obejmuje prawo do swobody wypowiedzi, do udziału w życiu kulturalnym, dostępu do dóbr kultury oraz ich promocji.

Dr Hanna Machińska, dyrektor Biura Rady Europy Warszawie, zaprezentowała problematykę poszanowania praw kulturalnych w nowoczesnym i zróżnicowanym społeczeństwie w zgodzie z zasadą niedyskryminacji oraz rolę Europejskiej Konwencji Praw Człowieka w tworzeniu standardów w tym obszarze. Omówione przez nią przykłady ukazały złożoność tych zagadnień oraz kluczową rolę Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w wyznaczaniu  granic  kontroli  ingerencji władzy publicznej w sferę wolności wypowiedzi artystycznej, wolności wyrażania poglądów i idei oraz wolności religijnej.

Dr Małgorzata Szeroczyńska, zastępca prokuratora rejonowego Warszawa – Śródmieście przedstawiła występujące w praktyce różnorodne problemy  i trudności występujące w związku ze ściganiem przestępstw z nienawiści na tle wytycznych Prokuratora Generalnego w zakresie prowadzenia postępowań o przestępstwa z nienawiści. Przekonywała, że wbrew oczekiwaniom, instrumenty prawno-karne  nie są  jedynym skutecznym remedium w tego rodzaju sprawach.    

Dominika Bychawska-Siniarska z Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka zapoznała uczestników konferencji  z zagadnieniami  wolności wypowiedzi w Internecie  oraz granicami kontroli przysługującej właścicielowi portalu internetowego na tle sprawy Delfi p-ko Estonii, odnosząc się krytycznie do ww. wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, który został uznany za najgorsze orzeczenie 2013 r.  Wskazała na wpływ tego wyroku na wyroki sądów polskich m.in. w sprawach o ochronę dóbr osobistych. Sprawa Delfi p-ko Estonii  nie jest prawomocnie zakończona, gdyż została zaskarżona do Wielkiej Izby i oczekuje na ostateczne rozstrzygnięcie.

Każdy  panel kończył się  dyskusją, dającą okazję do ożywionej wymiany poglądów. Podsumowania VIII Seminarium Warszawskiego oraz jego zamknięcia dokonał prof. Mirosław Wyrzykowski. VIII Seminarium Warszawskie zwieńczyła uroczysta kolacja, która odbyła się w Pałacu Przeździeckich w Warszawie.

adw. Bogdana Słupska-Uczkiewicz

Komisja Praw Człowieka przy NRA

Tagi: człowieka, konferencja, europejskie

Share on FacebookShare on TwitterShare on LinkedInSend Email