Autonomia woli stron tematem III Forum Cywilistycznego

12.06.2014

Autonomii woli stron w kształtowaniu stosunków cywilnych poświęcone było  III Forum Cywilistyczne w Krakowie. Zorganizował je Ośrodek Badawczy Adwokatury Naczelnej Rady Adwokackiej oraz krakowski Sąd Apelacyjny 6 czerwca.

Konferencję otworzył adw. prof. dr hab. Piotr Kruszyński, dyrektor OBA, który nawiązując do ubiegłorocznej, 40. rocznicy utworzenia ośrodka, przedstawił w zarysie jego historię i cele, zwłaszcza w zakresie doskonalenia zawodowego adwokatów oraz podejmowanych badań naukowych.


Z kolei współgospodarz spotkania SSA Krzysztof Sobierajski, prezes Sądu Apelacyjnego w Krakowie, podkreślił wagę i znaczenie podejmowanego tematu dla praktyki stosowania prawa przez wzgląd na naturę stosunków obligacyjnych, kreowanych indywidualnie przez strony na zasadzie swobody umów, a przez to o wiele bardziej zróżnicowanych, od stosunków prawnorzeczowych, którym poświęcone było II Forum, czy też procesowych, będących przedmiotem pierwszej konferencji.

Witając przybyłych gości adw. Marcin Imiołek nawiązał z kolei do idei tej formy dyskusji, umożliwiającej wymianę poglądów adwokatów, sędziów i teoretyków prawa, dotyczących węzłowych zagadnień normatywnych, przypominając jej pomysłodawców: adw. Jana Kuklewicza, byłego dziekana ORA w Krakowie, obecnie wicedyrektora OBA i adw. prof. Piotra Kardasa, przewodniczącego Komisji Legislacyjnej NRA oraz – w jej cywilnoprawnej odsłonie – SSA Andrzeja Struzika, byłego prezesa Sądu Apelacyjnego w Krakowie, adw. prof. dr hab. Andrzeja Kubasa i adw. dr Małgorzatę Kożuch.

Pierwszą część dyskusji poprowadził SSA Andrzej Struzik, zwracając uwagę na szczególne znaczenie przepisów konstytucyjnych, stojących na straży autonomii woli. Podejmując te rozważania adw. prof. dr hab. Andrzej Kubas podkreślił fundamentalne znaczenie zasady swobody umów dla europejskiego porządku prawnego oraz praw podmiotowych jednostki. Omawiając kształtowanie treści umów obligacyjnych oraz odstępstwa od rozwiązań systemowych, przedstawił granice tej zasady, zwłaszcza niedookreśloną właściwość (naturę) stosunku prawnego, wywołującą od zawsze poważne wątpliwości na poziomie wykładni i zastosowania podczas dokonywanej przez sąd lub strony oceny dopuszczalności ułożenia treści stosunku według ich uznania. Na przykładach zaczerpniętych z praktyki prawa zamówień publicznych adw. prof. dr hab. Andrzej Kubas zwrócił uwagę na potrzebę weryfikacji ewentualnej sprzeczności treści lub celu stosunku prawnego jedynie z ustawą. Ogólna możliwość umownego ograniczenia odpowiedzialności, względnie miarkowania kar umownych, zestawiona z zastrzeganiem tych kar przez podmiot publiczny na etapie udzielania zamówienia publicznego sprzecznie z wiążącymi ten podmiot przepisami prawa, nie daje bowiem tak jednoznacznych rezultatów, czego dowiodła również podjęta w tym zakresie dyskusja.

Z kolei adw. dr Julita Zawadzka, przenosząc swobodę kontraktowania na poziom warunkowych czynności prawnych i ochrony warunkowego prawa, skoncentrowała uwagę zebranych, początkowo na paralelach normatywnej treści art. 89 k.c. i art. 3531 k.c., wskazując właściwość czynności oraz ustawę dla oceny możliwości uzależnienia przez strony skutków czynności, a następnie na problemach związanych z tzw. warunkiem prawnym. Sięgając między innymi po ustawę o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców, przedstawiła istniejące w tym zakresie wątpliwości. W tej części rozważań nie mogło zabraknąć rozważań i dyskusji wokół prawa pierwokupu i jego ochrony, szczególnie w kontekście art. 59 k.c., który to problem praktycznie od zawsze doniosły, wymagał także omówienia w kontekście aktualnego orzecznictwa.

Adw. Anisa Gnacikowska, przewodnicząca Komisji Edukacji Prawnej NRA, przedstawiła z perspektywy pełnomocnika procesowego możliwość kształtowania skutecznych zarzutów, opartych o wady oświadczenia woli. Akcentując ochronę autonomii woli podmiotu stosunku prawnego lub prawa przed ewentualnym jej zakłóceniem, zwróciła uwagę na istniejące w tym zakresie de lege lata różnice w zależności od przyczyn wewnętrznych lub zewnętrznych. Wskazując praktyczne możliwości powoływania się przez strony na wady oświadczenia woli w toku procesu, podkreśliła znaczenie wiadomości specjalnych dla czynienia przez Sąd ustaleń faktycznych.

Druga część konferencji poprzedzona została wystąpieniem przybyłych do Krakowa reprezentantów adwokatury ukraińskiej: adw. Andrija Igorowycza Cygankowa, adw. Natalii Plisa oraz dr Iryny Vasylyk, aktualnie organizującej od podstaw Ośrodek Badawczy tamtejszej Adwokatury. Adw. prof. dr hab. Piotr Kruszyński w swoim wystąpieniu podkreślił ogromne znaczenie relacji obu adwokatur, szczególnie w zakresie zamierzeń stworzenia przez Ukrainę państwa prawa na wzór zachodnioeuropejski.

Z kolei adw. Andrij Igorowycz Cygankow wręczył adw. prof. dr hab. Piotrowi Kruszyńskiemu uroczysty list wystosowany przez prezes ukraińskiej NRA w związku z III Forum Cywilistycznym. Jako przedstawiciel władz ukraińskiej adwokatury podkreślił formułę konferencji, świadczącą o inspirującym poziomie jurysprudencji, którą z radością widziałby w przyszłości w swoim kraju.

Drugą część spotkania, poświęconą kwestiom proceduralnym poprowadziła adw. dr Małgorzata Kożuch – przewodnicząca Komisji Praktyk Rynkowych i Konkurencji NRA, bez której zaangażowania żadne z dotychczasowych forów cywilistycznych nie mogłoby się odbyć. SSN dr hab. Marta Romańska przedstawiła możliwości wykorzystania powództwa o ustalenie z art. 189 k.p.c. w stosunkach umownych. W prowadzonej z adw. dr M. Kożuch dyskusji wybrzmiały zagadnienia prejudycjalne – konkurencja powództwa o świadczenie z powództwem o ustalenia w zakresie możliwości ich równoległego biegu stanowi bowiem przedmiot szeregu wątpliwości, opartych także o pierwszeństwo wszczęcia któregokolwiek z nich.

W tej części rozważań nie mogło zabraknąć rozważań wokół natury powództwa ustalającego, skuteczności udzielanej ochrony ocenianej przez pryzmat interesu prawnego, czy też celu, któremu powództwo to ma służyć, wreszcie potrzeby indywidualnej oceny każdego przypadku; ujęcie tych kwestii in abstracto nie jest bowiem możliwe. Wystąpienie SSN dr hab. Marty Romańskiej pozwoliło uporządkować szereg niejasności.

Nawiązując do tych wątpliwości SSA Paweł Rygiel przedstawił przebieg dwóch znanych postępowań sądowych dotyczących działalności deweloperskiej, zakończonych wyrokami Sądu Najwyższego o zbieżnej sentencji, lecz przeciwnych uzasadnieniach. Zilustrował w ten sposób problem przewidywalności rozstrzygnięć oraz granic ciężaru ryzyka profesjonalisty w zakresie wykładni postanowień umowy. Zagadnienie to ma bowiem nie tylko wymiar procesowy, ale także – co zostało bardzo precyzyjnie ujęte – materialnoprawny, z uwagi na dystynkcję pomiędzy art. 58 § 2 k.c. oraz zarzutem z art. 5 k.c. Czym innym jest bowiem, na co zwrócił uwagę mówca, sprzeczność czynności prawnej z zasadami współżycia społecznego prowadząca do jej nieważności, czym innym zaś – co do zasady ważna czynność prawna, której żądanie wykonania w konkretnych warunkach nie korzysta z ochrony. Między innymi przez wzgląd na zasygnalizowaną na wstępie przez prezesa SSA Krzysztofa Sobierajskiego pojemność prawa obligacyjnego, prowadzić musi do wniosku o „ograniczonej” przewidywalności rozstrzygnięć, w czym wszyscy zebrani byli zgodni.

Z kolei SSA Józef Wąsik skoncentrował się na analizie instrumentów ochrony wspólników spółek handlowych przed naruszeniami umowy spółki, szczególnie działaniami i oświadczeniami wspólników oraz ich skutków. W kontekście uzależnienia rozporządzania prawami udziałowymi w spółkach kapitałowych od rozstrzygnięć ich organów omówił możliwości kwestionowania uchwał Rad Nadzorczych i Zarządów, także w drodze powództwa o ustalenie. Odwołując się w tym zakresie do znanej ubiegłorocznej uchwały SN, dopuszczającej dochodzenie w drodze powództwa o ustalenie istnienia lub nieistnienia uchwał pochodzących od organów wskazał na istniejące w tym zakresie wątpliwości. Podzielił je w dyskusji prof. dr hab. Andrzej Szumański – kierownik Zakładu Prawa Handlowego UJ, postulując potrzebę ścisłej wykładni pojęcia interesu prawnego.

Całość konferencji podsumował adw. prof. dr hab. Andrzej Kubas, wskazując także na głęboko uzasadnioną potrzebę prowadzenia dyskusji w takiej formie oraz na brak możliwości rozstrzygnięcia wszystkich wątpliwości wobec natury prawa.

Zamykając III Forum Cywilistyczne adw. prof. dr hab. Piotr Kruszyński podziękował wszystkim prelegentom za wyjątkowe wystąpienia, które przygotowane zostały także w wersji umożliwiającej ich publikację, Sądowi Apelacyjnemu w Krakowie oraz współpracownikom z Ośrodka Badawczego Adwokatury.

Zaproszenie na koncert w Klubie Adwokatów im. adw. Janiny Ruth Buczyńskiej przeniosło dyskusję merytoryczną do sali koncertowej. Kreator tej części spotkania adw. Stanisław Kłys swoim zwyczajem czynił uwagi do stanu polskiej legislatury, zapowiadając kolejne wykonania światowej sławy artystów: prof. Marioli Cieniawy, Katarzyny Oleś Blachy i prof. Roberta Kabary. Wsłuchując się w utwory Paderewskiego, Mozarta, Chopina i Rachmaninowa zebrani mogli jednak przynajmniej na moment przenieść swoje myśli poza świat wątpliwości prawnych.

 adw. Marcin Imiołek

 



 

Tagi: konferencja

Share on FacebookShare on TwitterShare on LinkedInSend Email