Nowelizacja k.p.k. - za czy przeciw?

23.03.2012

Z uwagi na przyjęte przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Karnego założenia stanowiące podstawę teoretyczną i modelową wszystkich zawartych w opracowanym projekcie nowelizacji k.p.k. i niektórych innych ustaw regulacji szczegółowych, znaczenie projektowanej zmiany normatywnej zdecydowanie wykracza poza „zwykłą” nowelizację prawa procesowego.

Od 20 stycznia 2012 r. z dużą intensywnością prowadzone są prace nad nowelizacją kodeksu postępowania karnego oraz pozostałych ustaw regulujących zagadnienia proceduralne związane z postępowaniem, którego przedmiotem jest rozstrzygnięcie kwestii odpowiedzialności za przestępstwo, przestępstwo lub wykroczenie skarbowe albo za wykroczenie. Podstawą uruchomionego procesu legislacyjnego, toczącego się aktualnie na etapie przedparlamentarnym, jest projekt ustawy o zmianie ustawy kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw. Ostateczna wersja tego projektu została przedstawiona przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Karnego przy Ministrze Sprawiedliwości RP w styczniu 2012 r. Zgodnie z deklaracją Ministra Sprawiedliwości projekt, przekazany przez Przewodniczącego i v-ce Przewodniczącego Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego, stanowił ostateczną wersję propozycji zmiany legislacyjnej, która po przeprowadzeniu niezbędnych konsultacji międzyresortowych miała zostać przekazana do parlamentu jako rządowa inicjatywa ustawodawcza. Jednakże z uwagi na brak stanowiska i opinii niektórych podmiotów biorących obligatoryjnie udział w tej części procesu legislacyjnego, prace Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego zostały przedłużone, zaś termin do przedstawienia opinii do projektu nowelizacji k.p.k. zakreślony na 15 lutego 2012 r. W tym terminie Naczelna Rada Adwokacka przedstawiła obszerne stanowisko zawierające generalną ocenę projektu oraz szczegółowe uwagi, mające w istocie postać projektu alternatywnego – uzupełniającego, modyfikującego i konkretyzującego propozycje zawarte w projekcie KKPK.

Z uwagi na przyjęte przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Karnego założenia stanowiące podstawę teoretyczną i modelową wszystkich zawartych w opracowanym projekcie nowelizacji k.p.k. i niektórych innych ustaw regulacji szczegółowych, znaczenie projektowanej zmiany normatywnej zdecydowanie wykracza poza „zwykłą” nowelizację prawa procesowego. Kodeks postępowania karnego z 1997 r. był  bowiem na przestrzeni ostatnich lat nowelizowany kilkadziesiąt razy, jednak niezależnie od objętości i zakresu poszczególnych noweli do tej ustawy, żadna z nich nie odnosiła się do modelowych założeń, na których zbudowany jest polski proces karny. Zarówno kodeks postepowania karnego z 1997 r., jak i dokonywane w tej ustawie w okresie kilkunastu lat zmiany, w żadnym zakresie nie ingerowały w fundamentalne założenia, w tym w szczególności opierały się na akceptacji wyrażonego przez wszystkie instytucje k.p.k. modelu procesu, generalnie inkwizycyjno-kontradyktoryjnego oraz roli i pozycji sądu w toku procesu. Model procesu karnego przesądzał o zdecydowanej dominacji elementów inkwizycyjnych na etapie postępowania przygotowawczego, które w niewielkim zakresie i co do zasady wyłącznie w kontekście czynności sądu w postępowaniu przygotowawczym, modyfikowane są przez elementy kontradyktoryjne. W postępowaniu jurysdykcyjnym zaś model procesu karnego oparty był na tej samej zasadzie, z tą tylko odmiennością, iż na tym etapie procesu występuje zdecydowanie większa ilość wyjątków na rzecz kontradyktoryjności. Stanowił on zatem podstawę wielokrotnie przedstawianych przez przedstawicieli środowiska adwokackiego krytycznych uwag, dotyczących zarówno koncepcji, na której oparta jest obowiązująca ustawa procesowa, jak i szczegółowych rozwiązań w niej zawartych, i wreszcie praktyki stosowania prawa w sprawach karnych opartej na tej regulacji. Nie podejmując nawet próby przedstawienia w tym miejscu generalnych zastrzeżeń formułowanych przez środowisko adwokackie wobec regulacji zawartych w k.p.k., warto jednak zaznaczyć, że propozycje zmian zawarte w projekcie opracowanym przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Karnego przy Ministrze Sprawiedliwości RP oparte są na założeniu istotnej modyfikacji modelu procesu, mającej na celu przekształcenie polskiej ustawy procesowej w regulację opartą na dominacji elementów kontradyktoryjnych. Zupełnie naturalną konsekwencją tak zakreślonych co do podstawowych założeń projektowanych zmian jest odmienne określenie roli obrońcy i oskarżyciela, a także odmienne usytuowanie pozycji sądu i skorelowane z tym odmienne określenie jego roli w procesie. Z tej perspektywy można bez ryzyka popełnienia większego błędu konstatować, że projektowana zmiana ma charakter fundamentalny, zaś jej konsekwencje dla praktyki stosowania prawa karnego okazać się mogą wręcz fundamentalne. Propozycje zmiany modelu procesu nakładają się jednak na wieloletnią tradycje funkcjonowania w modelu opartym na dominacji elementów inkwizycyjnych, co sprawia, iż ich ocena przez przedstawicieli środowisk prawniczych, w tym także przedstawicieli środowiska adwokackiego, jest z naturalnych powodów różnorodna. Z perspektywy Naczelnej Rady Adwokackiej konieczne jest było dokonanie wyboru między aprobatą dla wyznaczanego przez projekt kierunku zmian lub jego zakwestionowaniem. Kierując się zadaniami adwokatury, jej rolą i funkcją w procesie karnym, a także mając na uwadze szanse na zmianę najbardziej dotkliwych nieprawidłowości w praktyce stosowania prawa, NRA przyjęła założenie, że zmiany zmierzające w kierunku kontradyktoryjności w procesie karnym zasługują generalnie na aprobatę. Takie też założenie towarzyszyło opracowaniu opinii NRA do projektu nowelizacji k.p.k. przedstawionego przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Karnego przy Ministrze Sprawiedliwości RP, w której zawarto szereg uwag i propozycji zmierzających do ukształtowania projektowanych przepisów w sposób umożliwiający skuteczne wykonywanie funkcji obrońcy.

Znaczenie omawianego projektu oraz uwag przedstawionych przez NRA wymaga zamieszczenia stosownych dokumentów na stronie internetowej NRA wraz z jednoczesnym stworzeniem możliwości przedstawiania przez przedstawicieli środowiska adwokackiego opinii dotyczących wszelkich zagadnień związanych z projektowaną nowelizacją. Głos środowiska adwokackiego ma w kontekście propozycji zwiększenia kontradyktoryjności, a tym samym zwiększenia zakresu powinności i odpowiedzialności obrońcy w procesie karnym, szczególne znacznie. Opinie, uwagi i kontrpropozycje mogą bowiem przyczynić się do usunięcia błędów i modyfikacji przedstawionych rozwiązań, ostatecznie zaś stanowić będą powszechną formę udziału całego środowiska adwokackiego w procesie stanowienia prawa.

Zachęcamy do nadsyłania opinii na adres mailowy press@nra.pl.

Komisja Legislacyjna NRA

Czytaj: Projekt ustawy o zmianie ustawy Kodeksu postępowania karnego i niektórych innych ustaw

Czytaj: Uzasadnienie projektu ustawy o zmianie ustawy Kodeksu postępowania karnego i niektórych innych ustaw

Czytaj: Stanowisko NRA dotyczące projektowanych zmian ustawy - kodeks postępowania karnego i niektórych innych ustaw

Tagi: kodeks

Share on FacebookShare on TwitterShare on LinkedInSend Email